عقایدوعباداتفقه و فتاوی

آنچه در باره زکات فطر باید بدانیم

همراه با پایان یافتن آخرین روز ماه مبارک رمضان، فریضه ای دیگر به جامعه ی مسلمانان روی می آورد که تکمیل کننده ی آن شادی و خوشحالی و موفقیتی است که مسلمانان در ماه رمضان با آن شاد شده اند. آن شادمانی کە به وسیله ی انجام دادن فرمان خداوند و روزه داری و تحمل گرسنگی و تشنگی که به خاطر رضایت او تحمل کرده اند.

زکات فطر با فرموده صحیح پیغمبر فرض شده است. یک فرمان نمونه و زیبا است برای گسترش دایره سرور و شادی از فرد به خانواده و به جامعه اسلامی. امر و فرمانی است برای آموزش و تربیت ایمانداران تا همیشه به فکر قشر فقیر و مستمند و کم درآمد جامعه باشند. شاد و خوشحال نمودن آنها برابر است با بزرگترین عبادت در ماه مبارک رمضان.

این فریضه دو جنبه دارد، یکی اینکه مربوط به روزه دار می شود که به وسیله عبادت و پرستش مغرور نشود و از حدود تجاوز ننماید، بایستی چنین گمان برد که در انجام این فریضه ی ماه رمضان کم و کاستی داشته و باید آن را جبران نماید که زکات فطر بخشی از این کم و کاستی ها را جبران می نماید.

هم چنان که ابن عباس از پیامبر(ص) روایت می نماید:

«فرض رسول الله زکات الفطر طهره للصائم من اللغو والرفث و طعمه للمساکین» رواه ابوداود و ابن ماجه (نیل الاوطار ۴-۱۸۴)
یعنی: «رسول خدا(ص) زکات فطر را فرض نموده تا روزه دار را از سخن باطل و بیهوده و ناسزاگویی پاک نماید و هم چنین خوراک و طعامی برای مستمندان باشد.»

جنبه ی دوم مربوط به فقیران و تهیدستان جامعه می باشد.

روزه ی رمضان به علت گرسنگی و تشنگی، روزه داران را به یاد مستمندان و تهیدستان می اندازد. بنابراین بایستی عملاً و کرداراً به سوی آنان توجه نمایند و حداقل به فکر این باشند که آن ها هم در روز عید فطر شاد و خوشحال و خنده بر لب بوده و چیزی بر سفره داشته باشند که بخش دوم حدیث آن را می رساند. (و طعمه للمساکین)

جنس و میزان زکات فطر

عن ابی سعید الخدری(رض) و یقول: «کنا نخرج زکاه الفطر صاعا من طعام او صاعا من شعیر او صاعا عن اقط او صاعا من زبیب» (اللولو والمرجان فیما اتفق علیه شیخان)

ابو سعید خدری می فرماید: ما یک صاع از خوراک یا جو یا کشک و یا مویز را به عنوان زکات فطر پرداخت می کردیم.

وزن صاع تقریبا برابر دو کیلوگرم و نیم می باشد.

پس اگر این خوراک ها و طعام ها در دسترس نبود یا قوت و طعام مردم نبودند، بی شک زکات فطر از جنس خوراک و طعام هایی داده می شود که طعام و غذای روزانه ی مردم شده اند و مردم غالبا آن ها را مصرف می کنند؛ مانند برنج و گوشت و…

آیا جایز است پول به جای طعام به عنوان زکات فطر داده شود؟

نزد جمهور (مالکی، شافعی و حنبلی) به جز قوت و طعام جایز نیست. پس اگر این طعام ها موجود بودند و به عنوان طعام مصرف می شدند، بسیار خوب و مناسب است، وگرنه از قوت و طعام آن زمان که غالبا مصرف می شود، بایستی زکات فطر داده شود.

اما نزد حنفی ها جایز است که به جای طعام، قیمت آن پرداخت شود. آنان می گویند: فلسفه و حکمت زکات فطر این است که فقیران و مستمندان در روز عید نیازشان برطرف شود که این هم به وسیله ی پول میسر می شود.

به جاستاشاره کنیم که فقیهان و عالمان آن سه مذهب فقهی، پس از آشکار شدن درستی و قوی بودن فتوای حنفی، همان فتوا را پسند کرده اند.

عالمانی که این دیدگاه را دارند عبارتند از:

۱- امام عمر بن عبدالعزیز ۲- امام ابو حنیفه ۳- امام حسن بصری ۴- امام سفیان ثوری ۵- در میان مالکی ها الاشهب و ابن قاسم ۶- امام نووی

امام نووی می فرمایند: آن چه از دیدگاه امام بخاری آشکار می شود، درستی این فتوا است.

ابن رشید در این باره می فرماید: در این مساله امام بخاری همراه و هم رأی حنفی ها است. (الفتاوی المعاصره – دکتر قرضاوی)

این دیدگاه و اجتهاد یک دیدگاه جدید و معاصر نیست، بلکه فتوای عالمان و امامان خوب این امت است که در سده ی بهترین ها که همانا سده ی تابعین است می زیسته اند.

و اگر با دقت در آن تامل شود، به روح شریعت و حکمت خود آن حکم نیز نزدیک تر است و دلیل روشن و مطمئن هم وجود دارد.

۱- در باره ی عامل و سبب فرض شدن زکات فطر بر مسلمانان و حکمت آن (عله الحکم) که در فرموده ی پیامبر(ص) بیان شده که می فرماید: «اغنوهم فی هذا الیوم» یا «اغنوهم عن طواف هذا الیوم» (رواه دارقطنی عن ابن عمر)

یعنی پیامبر(ص) می فرماید: «آن ها را در روز عید بی نیاز گردانید» یا «آن ها را از گشتن به دنبال خوراک بی نیاز کنید.»

۲- اگر به نوع طعام و غذایی که برای زکات فطر تعیین شده توجه کنیم، متوجه می شویم که دلیل انتخاب آنها به این خاطر بوده که در آن روزگار مصرف می شدند و مردم بیش تر نیازمند طعام و غذا بوده اند.

دفع القیمه: دادن قیمت یا پول به جای قوت برای زکات فطر.

بعضی از علما چنین توضیح داده و گفته اند که: اگر روزگار زندگی مردم چنین باشد که از لحاظ غذا و طعام در سختی و تنگنا باشند، رفع طعام بهتر و سزاوارتر است، وگرنه دادن پول سزاوارتر است، چون پول برای برطرف نمودن نیاز فقرا آسان تر و راحت تر است.(فقه الزکاه ج ۲-۹۵۰-)

آیا جائز است زکات فطر به چند نفر فقیر داده شود؟

قول صحیح که بیشتر فقیهان بر آن اتفاق دارند، چنین است که :

یک نفر می تواند زکات فطر را به یک فقیر یا چند فقیر پرداخت نماید، هم چنان که جماعتی هم می توانند زکات فطر خود را به یک فقیر بدهند و برخی ناپسند دانستند که یک نفر زکات فطر خود را به چند فقیر بدهد، چون برطرف نمودن نیازی که در حدیث به آن امر شده، محقق نمی شود و همچنین مکروه و ناپسند دانسته اند که جمعی زکات فطر خود را با وجود فقیران دیگر که همانند او نیازمند و یا از او نیز نیازمندترند، به یک فقیر بدهند، بدون دلیل و توجیهی که مقتضی اختصاص به آن فقیر باشد.(فقه الزکاه- ج ۲ –ص ۹۵۹)

در زمان حال، طعام همه ی مردم یکسان نیست و با هم متفاوت است، بنابراین آنهایی که نوع طعامشان با بقیه متفاوت است و سفره شان پرتر و رنگین تر و متنوع تر است و سرمایه دارترند، بایس حجت این تفاوت را لحاظ کنند و زکات فطر را بیشتر بدهند و به آن مقدار که (لجنه فتوا) معین می کند اکتفا نکنند، چون از لحاظ تقوا این برایشان بهتر است و هم چنین لجنه ی فتوا عموم را در نظر گرفته و بایستی زکات فطر هر کس از آن مقدار کم تر نباشد.

و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین
مترجم: احمد ویسی-پیرانشهر
ویراستار: سوزی میحراب

برچسب ها

احمد ویسی

@نویسنده و مترجم و شاعر @ آذزبایجان غربی - مهاباد @ شغل : امام جماعت و خطیب

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن