اندیشه

اهمیت حکمت در دعوت

خداوند بلند مرتبه مى فرماید: حکمت را به هرکس که بخواهد مى بخشد وبه هرکس حکمت و فرزانگى داده شود بى گمان خیرفراوانى بدو رسیده است  و جز خردمندان متذکر نمى گردند.آیه٢۶٩بقره.

پس حکمت ، منت ونعمت بزرگى است از جانب الله تعالى که بخشیدن آن به هریک از بندگانش منتی محسوب مى شود.

و همچنین حکمت از چیزهایى است که با تمرین وتکراربدست مى آید.

ابن قیم رحمه الله این گونه به تعریف حکمت می پردازد:حکمت عملی ست روا که در مسیرى شایسته ودر زمانى مناسب رخ مى دهد.مدارج السالکین.

ابن سعدی در تفسیر “ادع الى سبیل ربک بالحکمه ” مى فرماید:هرکسى برحسب ویژگى وفهم وتوان ومیزان فرمانبرداریش دعوت  مى شود.

دعوت همراه با حکمت این است که با علم وآگاهى و به دور ازجهل ونادانى صورت پذیرد و همچنین دعوت به مهمترین ها  از دعوت به مهم مقدم داشته شود و سرآغاز آن چیزی باشد  که به فهم ودرک نزدیک تر وقبولش برای مخاطبان راحت تر است و البته دعوتی حکیمانه است که همراه باشد با آرامى ونرمى .

پس اگر بر طبق این شرایط و قواعد دعوت  موثر واقع شد و طرف مطیع وفرمانبردارخداوند گشت نیکوست وگرنه باید شخص دعوتگر، روش دعوتش را به موعظه حسنه تغییر دهد که آن شامل امر ونهى آمیخته با تشویق وهشدار مى باشد.

حکمت در دعوت امرى مطلوب وپسندیده است وداعى الى الله باید آن را رعایت نماید .

خداوند مى فرماید:. آیه ۱۲۵ نحل. با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت کن و با آنان به [شیوه‏اى] که نیکوتر است مجادله نماى در حقیقت پروردگار تو به [حال] کسى که از راه او منحرف شده داناتر و او به [حال] راه‏یافتگان [نیز] داناتر است (۱۲۵)

وباز خداوند مى فرماید: ۱۰۸یوسف.بگو این است راه من که من و هر کس پیروى‏ام کرد با بینایى به سوى خدا دعوت مى‏کنیم و منزه است‏خدا و من از مشرکان نیستم (۱۰۸)      

صحابه گرامی رضى الله عنهم  همواره حکمت را در دعوتشان به کار می گرفته اند وبرهمان هدایت رسول الله  که دعوت حکیمانه است حرکت نموده اند وهمین روش منطقی و حکیمانه آنان باعث شد که مردمان زیادى اسلام را برگزینند وآن را درجاهاى مختلف زمین و جهان منتشر کنند.

متاسفانه امروزه درک درستی از حکمت در بین دعوت گران به چشم نمى خورد ؛ حکمت به معناى نرمى وبردبارى دعوتگر با دعوت شده مى باشد واین خود یکی از مراتب حکمت در دعوت به شمار مى آید ؛ البته حکمت در دعوت بسیار بیشتر ازاین مى باشد.

یکی از مصادیق حکمت این است که داعى همراه دعوت شدگان نرم خو وآرام باشد ؛ همانگونه که خداوند به پیامبرش مى فرماید:اگر درشت خوى بودى وسنگدل – مردم -از پیرامونت پراکنده مى شدند پس از آنان در گذرو برایشان طلب امرزش نما ودر کارها با آنان مشورت ورایزنى کن.آیه۱۸۹نحل.

وباز خداوند خطاب به موسی و هارون مى فرماید:به سوى فرعون بروید که سرکشى کرده است پس به نرمى با او سخن گویید شاید متذکر شود و بهراسد.آیات۴۴.۴۳طه.

یکی دیگر از مصداق های حکمت این است که دعوتگر گاهى با دعوت شدگانش شدت وتندى به کار گیرد و گاهى هم از سرزنش و نکوهش بهره بگیرد ؛ زیرا حکمت بدین معناست که هرچیزى درجای خویش قرار داده شود و در واقع حکمت به معنای این است که گاهی نرمى به خرج داد و گاهی هم محکم کارى و قاطعیت .

خداوند بلند مرتبه مى فرماید:(موسى به فرعون گفت) توکه مى دانى این معجزه ها روشنى بخش را جز صاحب آسمانها وزمین نفرستاده است ومن معتقدم که تو اى فرعون هلاک مى گردى.آیه۱۰۲اسراء.

وباز خداوند مى فرماید:اى پیامبر با کافران ومنافقان جهاد وپیکار کن وبرآنان سخت گیر وجایگاهشان دوزخ است وچه بدسرنوشتى وچه بد جایگاهى است.آیه۷۳توبه.

و یکی دیگر از موارد حکمت این است که داعى در کردار وگفتارش پیش آهنگ والگو باشد برای مخاطبانش.

خداوند در این مورد مى فرماید:اى مومنان چرا سخنى مى گویید که خودتان برابر آن عمل نمى کنید اگر سخنى بگویید وخودتان به آن عمل نکنید موجب کینه وخشم عظیم خداوند مى شودآیات۳.۲فصلت.

واز اصول حکمت در دعوت مراعات حال دعوت شدگان مى باشد و به کارگیرى روش هاى یکسان براى بزرگ وکوچک ، مرد و زن ، باسواد وبی سواد،رئیس و وزیر دست ، همیشه آرام و یا خشمگین برخورد کردن  از حکمت به دور است ؛ بلکه باید با هرکس به روشى که مناسب حالش مى باشد برخورد کرد.

خداوند در این باره مى فرماید:هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر اینکه به زبان قومش متکلم بوده است تا براى آنان احکام الهى را – به زبانشان – روشن سازد.ایه۴۰ابراهیم

در واقع دعوتگر موفق کسی است که در دعوت هرکس  هر آنچه را که لازم است از افکار ودلایل برایش می آورد و بدینگونه تلاش مى نماید با روش هایى که مناسب حال وفهم وى باشد اورا قانع سازد.

شیخ بن باز مى گوید:از مصادیق حکمت است روشن نمودن وبیان آن با روش هاى موٽرى که دعوت شده آن را درک مى کند و استفاده از روش تبلیغی که او آن را مى فهمد تا شک وشبهه اى نزد وى نماند وتا حق بر دعوت شده به سبب عدم بیان یا عدم قناعت در ابلاغ ویا ناهمگونى بعضى از دلایل یا عدم بیان نظر ارجح مخفى نماند وتا دعوت شده بیدار شود وقلبش نرم گردد وفرمانبردار حق شود.

در این جایگاه گاهى نیاز است دعوت شده برحسب حالش پند واندرز وتشویق وانذار داده شود وگاهى نیز دعوت شده شرایط قبول حق را داراست وبا کم ترین هشدار ، حق را قبول نموده و حکمت درباره اش کفایت مى کند واما گاهى بعضى دربرابرحکمت داعى ممانعت مى کنند و روی گردان مى شوند ؛ پس پند واندرز وتوجیه کردن ویادآوارى آیات بازدارنده در باره آنان مورد نیاز است.(من اقوال الشیخ ابن باز فى الدعوهص۶۴)

و همچنین یکی از مراتب حکمت است گفتگو نمودن با مخاطبان به زیباترین شیوه آن هم بوسیله آوردن مثال وبیان حق با ادله عقلی ونقلی وآوردن دلیل های صادقانه وازمیان بردن حجت های باطل به منظوردست یابی به حق .

خداوند می فرماید:ومجادله نکنید با اهل کتاب جز به شیوه ای که بهتر است.آیه ۴۶ عنکبوت

دعوتگر حکیم باید برحذر باشد از اینکه مبادا در جدل و دعوتش بر مخاطبانش اظهار برتری و غلبه نماید و باید قصد وهدفش تنها قانع کردن طرف ورسیدن به حق باشدنه چیز دیگر.

وهمچنین از بلندترین مراتبی که لازم است دعوتگر بدان زیبنده باشد اینست که بدی دیگران را به نیکی پاسخ دهد و این مرتبه بزرگی است که جز گروه اندکی از دعوتگران بدان دست نمی یابند.

خداوند می فرماید:نیکی وبدی یکسان نیست هرگز بدی را با بدی پاسخ مگوی بلکه بدی وزشتی دیگران را با بهترین شیوه پاسخ بده نتیجه این کار آن خواهد شد کسی که میان تو و او دشمنی بوده است به ناگاه هم چون دوست صمیمی گردد.به این خلق وخوی عظیم نمی رسند مگرکسانی که دارای صبر واستقامت باشند وبدان نمی رسند مگرکسانی که بهره بزرگی از ایمان وتقوا واخلاق ستوده داشته باشند.آیه ٣۵.٣۴فصلت.

ودر همه احوال گفتن سخن حق وصبر پیشه نمودن بر نارحتی واذیت مخاطبان بر داعی واجب است ، همان صبری که مومنان و کارگزاران دارند نه گناه کاران تسلیم شده.

بخاری از عباده بن صامت رضی الله عنه روایت می کند که گفت:با رسول صل الله علیه وسلم برفرمان پذیری وفرمان برداری در خوشی وناخوشی بیعت کردیم واینکه با اولیای امر و سلطه منازعه ودرگیری نکنیم ودرهرجایی بودیم به حق به پاخیزیم وبه حق سخن بگوییم و در راه خداوند از سرزنش سرزنش کنندگان هراسی نداشته باشیم.

وخداوند بلند مرتبه آگاه تر است.

وصلی الله وسلم وبارک علی نبینا محمدوعلی آله وصحبه اجمعین

ترجمه : رضا آخته

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن