اندیشه ،دعوتفقه و فتاوی

تجارت و بازرگانی و حل بحران بیکاری از منظر اسلام

برکت تجارت و حل مشکل بیکاری

 

خدای را سپاس گذاریم و درود برفرستاده او، اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محدا رسول الله

آیات و احادیث بسیاری دررابطه با کسب و کار بازرگانی آمده و فضل و برکتش را بیان نموده اند، خداوند می فرماید: ( او خدایی است که زمین را برای شما رام و هموار کرد تا بر شانه های آن حرکت کنید و از روزی آن بخورید و بازگشت تنها به سوی اوست) سوره ملک /۱۵

ونیز می فرماید: ( آنگه که نماز پایان یافت در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا بطلبید و بسیار یاد خدا کنید مگر رستگار شوید ) سوره جمعه /۱۰

تفسیر بغوی : یعنی برای تجارت و رفع نیازمندیها در زمین پخش شوید .

عراک ابن مالک بعد از نماز جمعه بر سر در مسجد چنین می گفت : خداوندا دستورت را اجابت نمودم و نمازم را خواندم و به دنبال کارم راه افتادم، روزی ام ده که خیر الرازقین هستی.

خداوند بازرگانان را همردیف مجاهدان قراداده و فرموده : ( وگروهی در زمین به تجارت می پردازند و روزی و فضل خدا را می طلبند و گروهی در راه خدا مبارزه می کنند ) سوره مزمل /۲۰

سیوطی می گوید: دلیل واساس تجارت همین آیه است .

در مسند امام احمد به روایت از رافع بن خدیج آمده که از پیامبر (ص) سوال شد که پاک ترین کارها کدام است ؟ فرمود : کار کردن و هر معامله ای مبارک و میمون است .

امام بخاری رروایت کرده در حیث مقدام که پیامبر ص فرمود : آدم هیچ غذائی را بهتر از محصول کار خود نخورده است،داود علیه السلام را ببین که خرجی اش از زحمت و کار خود بوده است .

ودر روایت دیگری آمده که : آنچه خود کسب کرده اید بهترین چیزی است که مصرف می کنید .

و در حدیث زبیر هم روایت کرده که او (ص ) می فرماید: هر کدام از شما مخارجش را از هیزم کشی بدست آورد و از دیگران بی نیاز شود بهتر از این است که پیش مردم دست دراز کند ، کمکش کنند یا نکنند .

تمام پیامبران کار و فعالیت اقتصادی داشته اند و همه آنها چوپانی کرده اند،پیامبر ص هم چوبانی کرده و بعد تجارت نمده است .

و در صحیحین آمده وقتی عبدالرحمن بن عوف به مدینه رفت و با سعد ابن ربیع انصاری پیمان اخوت بست،سعد گفت که تمام داراییم را با تو تقسیم میکنم اما او قبول نکرد و گفت تنها راه بازار را نشان دهید .

چیزی نگذشت که عبدالرحمن از تاجران برجسته مدینه شد .

ابو قلابه رو به ایوب سختیانی گفت : برو بازار و کار کن که عافیت خدایی بی نیازی از مردم است .

فضیل بن عیاض به ابن مبارگ میگوید :شما ما پند می دهی که زهد و پارسایی کنیم و لی می بینیم که بین خراسان و مکه تجارت می کنی؟ گفت : برای اینکه آبرو و احترام خود را حفظ کنم و در طاعت پروردگارم از آن نیرو بگیرم .

از امام احمد سوال شد که نظرت چیست درباره کسی که در منزل یا مسجد نشسته و می گوید که خدا روزی اش را می رساند؟ گفت : او نادان است مگر نشنیده که پیامبر فرموده : روزی من از شمشیر من است .

و درباره پرنده (تغدو خماصا و تروح بطانا ) یعنی صبح زود به دنبال کسب و کار می رود .

اصحاب رسول الله در خشکی و دریا به تجارت می پرداختند،اهل مدینه کشاورز و مکیان تاجر بودند .

ابو سلیمان دارانی گفته است : به نظرم عبادت این نیست که پاهایت در انجام عبادت ورم کند و دیگری روزیت را بدهد بلکه باید زحمت بکشی و نان خود را پیدا کنی و بعد به عبادت بپردازی .

نصوص زیادی هست که بیکاری و گدایی را مذموم دانسته و منع کرده است.در صحیح مسلم آمده که عیاض بن حمار از پیامبر روایت کرده که فرمود : خداوند به من دستور داده تا آنچه را نمدانید به شما آموزش دهم …در ادامه می فرماید اهل جهنم پنج گروه اند : ضعیفی که در میان شما بیکار و دنباله رو است و به دنبال کسب روزی نیست و نمی خواهد سرپناهی داشته باشد.

امام عمر : هیچکسی بیکار ننشیند و بگوید اللهم ارزقنی، طلا و نقره که از آسمان نمی بارد .

ابن مسعود : خیلی بدم می آید از بیکاری که نه برای دنیا تلاش می کند و نه برای قیامت.

از نصوص و روایات بالا نکات زیر به دست می آید :

۱- انسان روزی اش را با وسیله مشروع و مناسب کسب میکند و خداوند بر این تلاش و زحمت برکت می فرستد

۲- رزق و روزی به مدرک دانشگاهی و کار اداری و کارمندی مربوط نیست چون بسیاری از بی سواد و غیر کارمند را می بینیم که ثروت هنگفتی دارند.

۳- فرصتها فراوانند فقط باید ذهنتان را به کار بگیرید و پشتکاری داشته و به خدا توکل نمایید و از او یاری طلبید .

برای موفقیت در تجارت اسبابی هم نیاز هست،

 الف) حسن نیت در تجارت و کار به قصد بی نیازی

شیخین از ابو سعید روایت کرده اند که پیامبر (ص) فرمود : هر کسی در طلب عفت و بی نیازی باشد خداوند او را پاک می گرداند و بی نیاز و ثروتمند خواهد کرد .

در مستدرک هم آمده در حدیث سهل بن سعد که جبرئیل نکاتی را به پیامبر گفت : ای محمد هر طور که می خواهی زندگی کن بالاخره می میری …….سپس گفت : شرافت مومن نماز شب و عزتش در بی نیازی از از دیگران است.

ب ) جرات و ریسک پذیری در معاملات ، فری که شهامت نداشته باشد نباید دنبال تجارت رود .

ج ) آگاهی و درک امور تجارت و معامله،و پیگیری مداوم وضعیت مربوط به ان .

ج ) بکارگیری وسایل مشروع و انجام استخاره ای که پیامبر (ص) امتش را یاد داده بود . که برای هر کار ی دو رکعت نماز خوانده و بعد چنین دعا کند ( اللهم انی استخیر بعلمک و استقدرک بقدرتک و اسئلک من فضلک العظیم، فانک تقدر و لا اقدر و تعلم ولا اعلم و انت علام الغیوب، اللهم ان کنت تعلم هذا الامر ( فکر و کارت را باید در اینجا بگویی ) خیرا لی فی دینی و معاشی و عاقبت امری، فاقدره لی و یسره لی ثم بارک لی فیه، و ان کنت تعلم ان هذا الامر (کارت را می گویی ) شر لی فی دینی و معاشی و عاقبت امری فاصرفه عنی واصرفنی عنه واقدر لی الخیر حیث کان ثم رضنی به .

و باید توکل و اعتماد داشت و با متخصصین کار مشورت کرد .و مسئله‌ی عرضه تقاضای بازار را دریابد و دوام و پشتکاری در کارش هم لازم است تا به هدف نهائی برسد .

۵ ) پرهیزکاری و مراقبت ( ولو ان اهل القری آمنوا واتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماءوالارص ولکن کذبوا فاخذناهم بما کانوا یکسبون ) الاعراف ۹۶ ترجمه، اگر اهل دیار ایمان و تقوا داشتند از آسمان و زمین درهای برکات را بر روی آنها می گشودیم .

باید از معاملات غیر شرعی خودداری کرده و پرهیز نماید و مال غیر نخورد، در روایت شیخین آمده که هر کسب مال دیگران را به ناحق بگیرد مانند کسی است که همیشه مشغول خوردن است ولی سیر نمی شود .

عبدالله بن مبارک: رد کردن و برگرداندن یک درهم شبهه دار بهتر از صدقه کردن یکصد درهم است .

۶ – کفایت کردن به سود مناسب و عجله نکردن و طمع نکردن در رسیدن به تاجران دیگر .

کسی که در رسیدن به چیزی قبل از اینکه وقتش رسیده باشد، جزایش محرومیت از ان چیز است .

و گفته شده : کم و دائمی بهتر از زیاد و فراوانی است که همیشگی نیست .

التانی من الله والعجله من الشیطان ) روایت ابو یعلی از انس بن مالک.

۷ – بعضی از موسسات اقتصادی برای مردم ناشناخته است و نیاز به گذشت زمان دارد تا به آن رو کنند، پس برای کسب درامد ا ز ان باید صبر کرد.

۸ – صداقت در خرید و فروش و وکالت برای مشتریان .

در صحیحین آمده که پیامبر (ص) فرمود : در معامله خریدار و فروشنده تا زمانی که از هم جدا میشوند مختارند . اگر در معامله شان راستگو باشند و هر چه هست بیان کنند ، برکت خواهد داشت و اگر دروغ گویند و توصیفات را کتمان کنند ، برکتی در معامله شان نخواهد بود .

در روایت امام احمد آمده که پیامبر فرمود : تاجران فاجران اند، گفتند مگر تجارت و معامله حلال نشده ؟ فرمود : آری ، ولی حرف می زنند و دروغ می گویند ، سوگند می خورند و گناه می کنند .

۹ -سحر خیزی و صبح زود رفتن به بازار

ابوداود روایت کرده که پیامبر ص فرمود : اللهم بارک لامتی فی بکورها .

۱۰ – فرد باید راضی باشد به قسمت و مقداری که خداوند برایش مقدر کرده است .

۱۱- پرداخت به موقع زکات و صرف آن در جای مناسب و لازم .

۱۲ – کارش را با بدهی های زیاد و وام های سرسام آور شروع نکند . چون احتمال زیان و ورشکستگی بسیار زیاد است و در نتیجه خود و اطرافیانش را به دردسر می اندازد .

۱۳ – برای حفظ حقوق خود و دیگران نیاز به نوشتن و کتابت قرض و دیون و شیوه معاملات و مشارکت است.

( یا ایها الذین آمنوا اذا تداینتم بدین الی اجل مسمی فاکتبوه ولیکتب بینکم کاتب بالعدل ) البقره / ۲۸۲

ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده اید اگر به قرض و نسیه تا مدت مشخصی معامله کردید آنرا بنویسید و کاتبی در بین شما بطور عادلانه آنرا یادداشت کند .

۱۴- از معاملات ربوی و حرام وشبهه دار پرهیز کند (یمحق الله الربا و یربی الصدقات والله لا یحب کل کفار اثیم ) البقره ۲۷۶ ترجمه : خداوند سود ربا را نابود گرداند و صدقات را فزونی می بخشد و خداوند مردم سخت بی ایمان و گناهکار را دوست ندارد

پیامبر ص فرموده که ( داخل بهشت نمی شود کسی که با ظلم و نان حرام رشد کند و آتش جهنم برایش بهتر است .

۱۵ – مقداری از سود کار را باید برای صدقه سوا کرد .

در سنن ترمذی آمده که قیس بن ابی غرزه گفت : ما مشغول معامله بودیم که پیامبر ص برما وارد شد و فرمود : ای بازرگانان شیطان و گناه هر دو در وقت معامله حاضر هستند پس خرید و فروشتان را با صدقه مخلوط کنید .

۱۷-دستمزد کارگران را در نهایت احترام و بدون ظلم و ستم و بطور کامل پرداخت کنید، چون باعث موفقیت و برکت در کار خواهد شد

امام بخاری از ابو هریره روایت کرده که پیامبر ص فرمود : خداوند می فرماید: در روز قیامت من با سه نفر دشمنم ؛ کسی که غدر کند و کسی که آزاده ای را به بردگی بکشد و بفروشد و پولش را بخورد و کسب که کارگری را اجیر کند و کارش را به تمام انجام دهد و بعد مزدش را نپردازد .)

۱۷ – کتمان و پنهان کاری و رعایت بعضی جوانب کار مبادا که مورد حسد و چشم اطرافیان واقع گردد .

۱۸ سعی کند زمین و خانه را برای سرمایه ی تجارتش نفروشد، چون در معامله هر لحظه احتمال ورشکستگی هست آنوقت بیکار و بی مسکن و خانه می ماند .

۱۹ -وسایل و امکانات امروزی و پیشرفته را در کارش به کار گیرد .

۲۰ – حلال و حرام معاملات را یاد بگیرد . عمر بن خطاب اعلام کرد که هر کسی امور دین را بلد نباشد در بازار مشغول معامله نباشد .

۲۱ – بسیار زیاد دعا و نیاش کند و از خداوند تدفیق و هدایت بخواهد ( واذاسالک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعانی …) البقره /۱۸۶

دکتر امین بن عبیدالله الشقاوی

ترجمه : ابوبکر مامشی 

برچسب ها

ابوبکر مامشی

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - مهاباد @ شغل : امام جماعت و خطیب و فعال دینی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن