تاریخعلمی

تحقیقی پیرامون طاعون در تاریخ اسلامی

محمد رسول ابوالمحمدی

۱- در قرآن کریم نصی در مورد طاعون و تعامل با امراض مسری وجود ندارد.

۲- در سنت، احادیث صحیح زیادی در مورد طاعون آمده است که بیشترین نکاتی که در آنها مطرح گردیده، جنبه پیشگیری، طبی و رقیه شرعی دارد، نه تأثیر آن بر شعائر عبادی.

۳- به حسب ظاهر در زمان خود رسول الله (صلی الله علیه وسلم )و در قلمرو مؤمنین آن زمان( شبه جزیره عربستان) طاعون پیش نیامده است۰

۴- در زمان خلفای راشدین (رض) در زمان حضرت عمر (رض) در سال ۱۸ هجری در (عمواس) طاعون پیش می‌آید که در تعامل با آن سه اجتهاد متفاوت پیش می‌آید.

الف: جبهه ابوعبیده که اجتهاد محض است.

ب: جبهه حضرت عمر که بعد از اجتهاد و مشورت سه گانه با مهاجرین، انصار و کبار مهاجرین، با حدیث مروی از عبدالرحمن بن عوف تأیید و ترجیح داده می‌شود۰

ج: اجتهاد عمرو بن عاص که سرانجام با اجتهاد حضرت عمر یکی است٠

اجتهاد  ( ب و ج ) با احادیث موافق‌تر بوده و بیشتر جنبه عام  پیشگیرانه را رعایت کرده و می‌شود هر نوع پرهیز از آن استنباط شود۰

۵- در تاریخ اسلام تا عصر حاضر طاعونهای زیادی پیش آمده که بدتر از همه، سال ( ۸۳۳ ) هجری است و ابن حجر عسقلانی که خود معاصر ماجرا و راوی آن است در مورد یکی از نقاط درگیر با این بلا چنین می‌نویسد:
(۰۰ و قد وقع الموت فی السودان بالقرافه الی ان مات منهم نحو ثلاثه آلاف، و عز وجود حمالی الموتی و غسالهم و من یحضر القبور حتی عملوا حفائر کبارا کانوا یلقون فیها الاموات، و سرق کثیر من الاکفان و نبشت الکلاب کثیرا فأکلتهم من أطراف الاموات، و وصل فی الکثره حتی شاهدت النعوش من مصلی المؤمنی الی باب القرافه کأنها البیض تحوم علی القتلی، و اما الشوارع فکانت فیها کالقطارات یتلو بعضها بعضا٠)
٠٠و لما اشتد الأمر بالطاعون امر السلطان استفتاء العلماء من نازله الطاعون، – هل یشرع الاجتماع للدعاء برفعه؟ أو یشرع القنوت له الصلوات؟ و ما الذی وقع العلماء فی الزمان الماضی؟ – فکتبوا الاجوبه و تشعبت آرائهم و تحصل منها علی أنه یشرع الدعاء و التضرع و التوبه، و تقدم قبل ذلک التوبه و الخروج من المظالم و الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر و أنهم لا یستحضرون من السلف اجتمعوا لذلک، الا ان الاجتماع أرجی للاجابه، و أجاب الشافعی بجواز القنوت لأنه نازله٠٠ و أجاب الحنفی و المالکی بالمنع، فاجاب الحنبلی بان عندعهم روایتین  و من جوزه و خصه بالامام الاعظم فی غیر الجمعه، ثم القضاه و العلماء الی حضره السلطان فقرئت الفتاوی و فسرها له محب الدین بن الاقصرانی فأجاب: ( و انا اتابع الصحابه و السلف الصالح لا أخرج، بل کل واحد یبتهل الی الله فی سره٠) –  انباء الغمر فی انباء العمر، ابن حجر العسقلانی، ۴٣٧/٣ ٠

۶- نکاتی که از این بلا و تعامل علما و قضات و سلاطین در آن زمان بدست می‌آید عبارت است از:

الف:  ( فقط بالقرافه) مات  منهم نحو ثلاثه آلاف۰

ب: عز وجود حمالی الموتی و غسالهم و من یحضر القبور۰

ج : حتی عملوا حفائر کبارا کانو یلقون فیها الاموات۰

د :  و نبشت الکلاب کثیرا فأکلتهم من اطراف الاموات، و صل فی الکثره حتی شاهدان النعوش من مصلی المؤمنی الی باب القرافه کانها الرخم البیض تحوم علی القتلی، و اما الشوارع فکانت فیها کالقطارات یتلو بعضها بعضا۰

و : امر السلطان استفتاء العلماء من نازله الطاعون۰

ح :  تشعب آراء العلماء حول القضیه۰

ه :  و آنهم لا یستحضرون عن أحد من السلف أنهم اجتمعوا لذلک۰

ک: جواب السلطان و امره – حکم الحاکم – و انا اتابع الصحابه و السلف الصالح و  لا اخرج، بل کل واحد یبتهل الی الله فی سره۰

۷- به نظرم حکم این حاکم بعد از مشورت با علما و قضات،  مطابق تعامل حضرت عمر با طاعون عصر خود بود۰

۸- همانطور که حضرت عمر بعد از مشورتها رٲی راجحش به حدیث مروی از عبدالرحمن بن عوف تأیید شد،  این سلطان هم رأی خود را با رأی صحابه و سلف صالح تأیید کرد۰

۹-  رأی حضرت عمر در ( ۱۸ ) هجری و  این حاکم در ۸۳۳ هجری, چیزی است که فقه، علم، عقل جهان بهداشت، اطبا، دانشمندان  رشتەهای مختلف علمی و حکام به آن رسیدەاند۰

۱۰- آیا احکام فقهی به دو بخش عزائم و رخص تقسیم بندی نشده است؟

۱۱-  مگر فقهای مذاهب اسلامی در کتاب الصلاه، فصل الجماعه و الجمعه، رخصت‌ها و عذرهای منصوص و مقیس و اجتهادی را ذکر نکردەاند؟

۱۲- در کتاب الاحسان فی تقریب صحیح ابن حبان، للامام ابن بلبان، ده مورد عذر منصوصه در احادیث صحیح بیان شده است، احادیث ( ۲۰۶۲ تا ۲۰۸۶ )، و در کتاب  صحیح ابن خزیمه از حدیث ۱۶۵۱ تا ۱۶۷۲ به همین موضوع اختصاص داده شده است، و در همه کتبِ احادیث شریف، این موضوع مطرح کردەاند۰

۱۳- مذاهب فقهی هم به صورت اجتهاد ( قیاسی، استحسانی، مصالح مرسلەی و۰۰) حدود شصت مورد عذر و رخصت را مطرح کردەاند۰

۱۴- فقها و محدثین عذر و رخصت ترک جمعه و جماعت را به عذر عام و همگانی  و خاص و فردی تقسیم بندی کردەاند۰

۱۵- به فرض این در تاریخ اسلام ترک جمعه و‌جماعت به عذر طاعون اتفاق نیفتاده است، ما هم از این عدم اتفاق پیروی کنیم و یا در پرتو نصوص و با اجتهاد مقاصدی رای راجح و مناسب و راعی مصالح عمومی را ارائه بدهیم۰

۱۶- و یا خدای نکرده با رأی متحجرانه به نام دین باعث شویم اتفاقی مانند قرافه سودان پیش بییاید۰

۱۷- از منطوق و مفاهیم عام احادیث مربوط به طاعون و حکم حکومتی حضرت عمر و حاکم (۸۳۳ )هجری، توصیه های علمی، فقهی و حکومتی امروز دنیا استباط می شود۰

تحقیق: دکتر رسول محمد ابوالمحمدی

برچسب ها
نمایش بیشتر

دکتر رسول حمد ابوالمحمدی

سایت ســــۆزی میــــحڕاب در آذرماه 1392 با همت جمعی از اهل قلم خوشنام و گمنام تاسیس شد ســــۆزی میــــحڕاب بدون جنجال و در اوج عملگرایی به ترویج مبانی میانه روی می پردازد ســــۆزی میــــحڕاب با هیچ جریان و هیچ احدی درگیری ندارد ســــۆزی میــــحڕاب رسالتی جز همزیستی و دگرپذیری ندارد

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن