اندیشهتربیت فرزندان

تربیت‏ به زبان ساده

رباره «تربیت‏»، گفتنى بسیار است. چه آنچه اولیاء محترم و علما و معلمان و مربیان دوست دارند بدانند و بخوانند، چه آنچه براى خود نوجوانان و جوانان عزیزمان ضرورى و سودمند است.

اما در این مختصر، تنها به ذکر مواردى معدود و محدود مى‏ توان پرداخت.

۱- «قرآن‏»

“وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظیم‏”؛ (به خاطر بیاور) هنگامى را که لقمان به فرزندش- در حالى که او را موعظه مى‏ کرد- گفت: «پسرم! چیزى را همتاى خدا قرار مده که شرک، ظلم بزرگى است.

“یا بُنَیَّ أَقِمِ الصَّلاهَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَکَ إِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ”؛ پسرم! نماز را برپا دار، و امر به معروف و نهى از منکر کن، و در برابر مصایبى که به تو مى ‏رسد شکیبا باش که این از کارهاى مهمّ است!

۲- «خودسازى‏»

از عمده ‏ترین هدف هاى پیامبران، آن بوده که ما را به مرحله‏ اى از کمال نفسانى و آراستگى به خصلت هاى خوب و خداپسند برسانند که هر چه بیشتر به مرز «انسان کامل‏» نزدیک شویم. از این مساله با عنوان «خودسازى‏» یاد مى‏ کنیم. افراد خودساخته، عقل را بر هواى نفس و سعادت ابدى را بر بهره ‏مندی هاى گذرا غلبه مى‏ دهند، خود را از چنگ وسوسه‏ هاى شیطانى مى‏ره اند و زندگى خود را بر دو پایه «عقل‏» و «شرع‏» استوار مى ‏سازند.

این هدف مهم را هم در باره خودمان باید محقق سازیم، هم در باره نسلى که امروز تحت تربیت مایند، و فردا سررشته‏ دار امور جامعه.

۳- «خداباورى‏»

قوى‏ ترین عاملى که انسان را در مقابل وسوسه ‏هاى شیطانى و گناه و تهاجم فرهنگى و سیل فساد، مقاوم نگه مى ‏دارد، «ایمان‏» است. این باور مقدس و درونى، نقش کنترل ‏کننده دائمى انسان را دارد که در خلوت و جلوت، در سفر و حضر، هادى انسان است. بى ‏آن، هر سقوطى براى بشر طبیعى و هر فسادى قابل پیش‏ بینى است.

«تربیت دینى‏» رسالت مهمى است که بر دوش پدران و مادران و مربیان است. کاشتن بذر ایمان و خدا ترسى و خدامحورى در دل و جانشان. این یک حق و وظیفه است.

امام زین ‏العابدین(ع) در رساله الحقوق خویش مى ‏فرماید: «حق فرزندت بر تو آن است که بدانى او از توست و در دنیا نیک و بد او به تو نسبت داده مى ‏شود و تو مسؤول کارهایى هستى که او را بدان ها گمارده ‏اى و عهده ‏دارش بوده ‏اى، همچون تربیت و تادیب شایسته، راهنمایى به سوى خداى متعال، کمک به او در مسیر خداپرستى و اطاعت از پروردگار…»

۴- «آداب اجتماعى‏»

معاشرت ما با یکدیگر ایجاب مى ‏کند که نکاتى را در برخوردها مراعات کنیم. احترام و ادب در گفتار و برخورد، سخن گفتن شایسته، پرهیز از تحقیر و توهین و بى ‏اعتنایى، مراعات نوبت و حق دیگران و امثال این گونه نکات، «ادب اجتماعى‏» محسوب مى ‏شود.

اولیاء باید با تذکر دادن آن ها به فرزندان، نسلى مؤدب تربیت کنند. به تعبیر روایات «هیچ میراثى همچون ادب نیست‏» و این ‏ارث، از والدین به فرزندان مى ‏رسد. این سخن حضرت رسول‏«صلی الله علیه و سلم‏» نیز معروف است که «اکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم‏» فرزندانتان را گرامى بدارید و آنان را نیکو تربیت و ادب کنید.

شخصیت دادن به فرزندان و احترام گذاشتن به آنان در برخورد، معاشرت، صدا زدن و دنبال کارى فرستادن، آنان را با «ادب اجتماعى‏» آشنا مى ‏سازد.

۵- «دوست ‏گزین ‏»

روحیه جمعى داشتن و میل به رفاقت و دوستى با دیگران از نقاط مثبت در زندگى کودکان است. البته باید این گرایش فطرى را جهت داد و از آفت ها نگه داشت.

سهم دوستان در تاثیرگذارى اخلاقى و تربیتى (چه در جه ات مثبت،چه منفى) بسیار است. از این ‏رو نظارت بر این که فرزندانمان با چه کسانى دوستى مى ‏کنند و اطمینان به صلاحیت اخلاقى و سلامت ‏خانوادگى آنان لازم است. بى ‏توجهى به این مساله، گاهى سبب برخى انحرافات جبران ‏ناپذیر مى ‏شود و پشیمانى هم سودى نمى ‏بخشد.

معیارهاى دوست ‏گزینى و ویژگی هاى دوستان خوب را باید به فرزندان آموخت و آنان را نسبت ‏به خطرهایى که در کمین آنان است، آگاه ساخت، تا مسیر دوستى و مراوده با دیگران را با احتیاط و هوشیارى طى کنند و در دام و پرتگاه نیفتند.

برخى از بزرگان گفته ‏اند: دوستان و برادران سه گونه ‏اند:

یکى مانند غذاست، که پیوسته به آن محتاجیم ؛ ‏یکى مثل داروست، که گاهى به آن نیازمندیم ؛ ‏یکى هم مثل درد است که هرگز به آن نیاز نداریم

مهم!

شناخت معیارهاى صحیح در انسان هاى شایسته دوستى است، که هم خودمان باید آن ها را بشناسیم و هم به نسل آینده و قشر جوان بشناسانیم.

امام صادق‏«ع‏» فرمود:

با کسى دوستى و مصاحبت کن که مایه آراستگى و زینت تو باشد، نه آن که تو سبب زینت او گردى. این، همان است که در شعر معروف آمده است:

همنشین تو، از تو به باید تا تو را عقل و دین بیفزاید
۶- «حق والدین‏»

در این بخش، روى سخن با فرزندان و نوجوانان است.

البته بزرگ ترها هم مى ‏توانند فرزندان خود را با این فرهنگ، بار آورند. در اسلام، از مهم ترین وظایف و حقوق، نیکى به پدر و مادر و مراعات حقوق آنان و ادب و احترام در برابرشان، اطاعت و اجراى دستورها و نظرهایشان است.

زحماتى که پدر و مادر در دوران خردسالى فرزند مى ‏کشند و با مهر و محبت، همه سختی ها را به جان مى ‏خرند تا فرزند را تربیت کنند، نباید مورد غفلت قرار گیرد.

قدرشناسى فرزندان از زحمات والدین، به این است که در بزرگى خود و در پیرى و کهنسالى آنان، پدر و مادر را از یاد نبرند و محبت هایشان را جبران کنند، بى ‏حرمتى روا ندارند، بر خلاف میلشان کار نکنند، دل آنان را نشکنند، آنان را نرنجانند و رفتارى کاملا متواضعانه در برابرشان داشته باشند.

کسى مى ‏تواند از فرزندانش این گونه برخورد را انتظار داشته باشد که خود، با پدر و مادرش چنین رفتارى کرده باشد. در حقیقت، فرزندان، از نحوه رفتار شما با پدر و مادرتان، ادب برخورد با شما را مى ‏آموزند و شما الگوى رفتارى آنانید.

از رسول خدا(صلی الله علیه و سلم) روایت ‏شده است:

«بروا آباءکم یبرکم ابناءکم‏»

به پدرانتان نیکى کنید، تا فرزندان شما هم به شما نیکى و احسان کنند.

به قول سعدى:

سال ها بر تو بگذرد که گذار نکنى سوى تربت پدرت تو به جاى پدر چه کردى خیر تا همان چشم دارى از پسرت؟

۷- «نماز»

گرچه دیر به «نماز» پرداختیم، ولى اهمیت آن بسیار است. رابطه با پروردگار و اداى شکر نعمت هایش به صورت نماز و دعا و نیایش و روحیه تضرع به درگاه او، جلوه تابانى از یک زندگى اسلامى است.

محور دین دارى و ستون استوار دیانت، نماز است. بنابر این فرزندان را باید «با نماز» تربیت کرد. از راه تشویق و تذکر، باید آنان را به نماز علاقه ‏مند ساخت. با مسجد و نماز جماعت ‏باید پیوندشان زد.

چنین تربیتى حتى مى ‏تواند سدى در مقابل تاثیرات «تهاجم فرهنگى‏» ایجاد کند. اهتمام ورزیدن پدر و مادر به نماز، این عبادت را در چشم فرزندان هم مهم جلوه مى ‏دهد. در این زمینه هم فرزندان به رفتار والدین مى ‏نگرند و بزرگ ترها نقش الگویى دارند. علاقه کوچکترها به نماز، گاهى از تماشاى حالات خوب نیایش و نماز و دعاى والدین سرچشمه مى‏ گیرد.

بگذریم … دامنه سخن را برچینیم. تربیت، بحثى است گسترده و کارى است تخصصى. ولى گفتیم نکاتى چند را در این مقوله با شما خوانندگان عزیز در میان بگذاریم.

فرزندان، امانت هاى الهى در دست و دامن اولیا و والدین هستند. امانت ‏دارى ایجاب مى‏ کند که نسبت ‏به تربیت ‏شایسته آنان کوشش جدى شود و در کنار تامین نیازهاى غذایى و وسایل تفریح و بازى و استراحت و تسهیلات لازم براى آموزش و ارتقاء سطح علمى، مسائل روحى و فکرى و ایمانى آنان هم رشد یابد و «تهذیب اخلاقى‏» سر لوحه حساسیت هاى پدر و مادر نسبت‏به یادگاران خویش باشد.

توصیه مى ‏شود والدین باسواد و اهل مطالعه، کتاب هاى تربیتى و روش برخورد شایسته و سازنده با فرزندان را، پیوسته در دستور کار خود قرار داده و با مطالعه این گونه آثار، همواره تکلیف سنگین و الهى خود را در خاطر داشته باشند.
تهیه و تنظیم : عبدالصمد شاهین نژاد
از اشنویه

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن