جوانان

تربیت کودکان در این زمان

رفتار با فرزندان، فنّی است که بسیاری از والدین در دوره­ای از دوران زندگی در خصوص آن دچار درماندگی می­شوند و بارها والدین در خصوص مؤثرترین راه­های تعامل با فرزندان پرسش می­نمایند.

 امام غزالی رحمه الله می­گوید: «فرزندان ما گوهرند.» وما این سخن را هم به گفته­ی او اضافه کرده و می­گوییم: «بسیاری از بزرگان آهنگرند» و آنان قبل از فرزندان نیاز به توجیه و راهنمایی دارند.

ابن قیّم – رحمه الله – ما را به اهمیّت نقش خانواده در تربیت متوجه نموده ومی­گوید: «انحراف بسیاری از فرزندان از جانب والدین و بر اثر بی توجهی وعدم آموزش واجبات وسنت­های دین می­باشد، از این رو در همان اوان کودکی آنان را تباه می­کنند. لذا نه برای خویش مفید واقع می­شوند و نه در سن کهولت والدینشان سودی به آنان می ­رسانند.

گویند:پدری فرزندش را بخاطر نافرمانی از خود، سرزنش می­کرد، فرزندش در جواب گفت: پدرم! تو در کودکی حقم را رعایت نکردی پس من هم زمانی تو را نافرمانی کردم که بزرگ شده­ای، وقتی که من کودک بودم من را تباه کردی، من هم وقتی که تو پیر شدی، تو را تباه کردم».[۱]

از دیدگاه محققین سال­های نخست زندگی بر بقیه عمر انسان تأثیر بسزایی دارد و به طور قطعی به اثبات رسیده است. احساس کودک به خویش در رفتارت با او ایجاد می­شود؛ اگر به گونه­ای با او رفتار نمایی که وی کودکی خوب است و محبتت را به او نشان دادی، بی گمان او هم این اندیشه را در خود به وجود می­آورد که انسانی خوب و محترم است.  اما در صورتی که صبر و تحملت در برابر او اندک باشد و شب و روز او را سرزنش و توبیخ نمایی، این­گونه به او نشان دهی که وی کودکی پس­مانده و بد است، بی­گمان بر این اندیشه رشد خواهد کرد، و اندیشه­ای بد نسبت به خویش خواهد داشت و سر انجام افسرده و ناکام یا به شخصیتی متردد و نافرمان تبدیل می­شود.

هر وقت فرزندت را در حال انجام عملی خلاف شرع دیدی به او بفهمان که کارش اشتباه است و هرگز شخصیت و انسانیت او را زیر سؤال نبر.

بسیار مهم است والدین بدانند چگونه در یک وقت با مهربانی و قاطعیت جواب احساسات فرزندشان را بدهند چنان که بایسته است رفتار والدین مطابق اصولی معین باشد. نباید امروز فرزندت را بخاطر انجام کاری که دیروز او را از آن منع می­کردی، ستایش کنی و او را از کاری که دیروز به انجام آن تشویق می­کردی، منع کنی و هرگز کاری را انجام مده که فرزندت را از آن منع می­کنی.

تربیت بدون محبت و مهرورزی محقق نمی­گردد، بنابراین با روشی حکیمانه بر مهرورزی با کودکتان حریص باشید. معنی مهرورزی آن نیست که کودکان در خانه و مدرسه حکم برانند. بی­گمان محبت پیامبر صلی الله علیه وسلم با یارانش مانع آن نشد که تکالیفی را برایشان تعیین کند و آنان را به میدان جهاد ببرد . پدران و مادران! باید متوجه کاستن از توبیخ­های اتوماتیکی و غیر ضروری باشید. کودک وسیله­ای نیست که ما هرگونه بخواهیم او را اداره کنیم.

بارها مادر از توبیخ و سرزنش فرزندانش که گوش بفرمان نیستند و به دعوا و ایجاد مشکلات با فرزندان همسایه ادامه می­دهند، خسته می­شود تا جایی که هر وقت کاسه صبرش لبریز شد به آنان حمله می­کند و آنان را این­گونه تهدید می­کند: «صبر کنید پدرتان از سر کار بر گردد تا شما را ادب کند» ولی مشکل اینجاست که پدر در حالی از سر کار بر می­گردد  که خسته است، و به استراحت و آرامش نیاز دارد اما با رسیدن به خانه همسرش او را در جریان مشکلات فرزندانش قرار می­دهد و به او می­گوید: «من به تنهایی نمی­توانم این بچه­ها را تحمل کنم شما هم باید چاره­ای بیندیشی.»

 والدین نباید از قَدَر خداوند غافل بمانند، چه بسا والدین در خصوص تربیت فرزندشان تلاش زیادی بنمایند ولی موفق نشوند.

برادرم! از رحمت خداوند و دعا برای فرزندانت نا امید مشو. از ثوبان رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمود: «بی­گمان انسان به خاطر گناهی که مرتکب می­شود، از روزی­اش محروم می­گردد، و بجز دعا، چیزی تقدیر خداوند را عوض نمی­کند و جز نیکی، چیزی سبب طول عمر نمی­شود.» [۲]

و نیز فرمود: «علیه خود و فرزندانتان دعا نکنید. »[۳] 

حضرت داود علیه السلام فرمود: «الهی! برای پسرم چنان باش که برای من بوده­ای» خداوند به او وحی نمود: « ای داود! به پسر ت بگو: برایم چنان باشد که تو بوده­ای، من نیز برای  او چنان خواهم بود که برای تو بوده­ام.»

دست فرزندانت را بگیر و با خودت به سوی خداوند ببر و آنان را بر محبّت خداوند و رسولش بزرگ کن، تقوای الهی را در دلشان قرار ده و به آنان کمک کن که در سن کهولت وپیری­ات، نیکوکار و فرمانبر دار باشند.

پیوسته به یاد داشته باش که فرزندانت در نزد تو امانت هستند، و بعد از زمانی کوتاه خانه­ات را ترک خواهند نمود، بنابراین بر تربیت و توجیه آنان حریص باش، و وقت و توجهت را به آنان اختصاص ده. روان و روحیه آنان را مورد مطالعه و بررسی قرار ده، هویت و شخصیت آنان را بفهم، بدون شک تو را در تربیت آنان کمک خواهد کرد.  هر وقت با شرایطی سخت روبرو شدی بدان که آن شرایط گذراست و در صورتی که وقت طولانی و پر برکت داشتی، آن را برای آنان در نظر بگیر وبدان که تو امروز با آنان هستی و آنان در فردایی نزدیک، از تو جدا خواهند شد، بنابراین زندگی و همکاری با آنان را غنیمت شمار، از آنان غافل مباش، اگر از آنان غفلت بورزی آنچه که نباید اتفاق بیفتد، اتفاق خواهد افتاد که آن وقت پشیمانی سودی نخواهد داشت.

 عرب­ها می­گویند: کودک پدر مرد است؛ یعنی در درون هر کودکی نشانه­های مردی وجود دارد که در آینده به آن تبدیل خواهد شد ومعنی دیگر این سخن، آن است که حوادث کودکی بخش بزرگی از هویت و رویکردهای ما را تشکیل می­دهد.[۴]

امام غزالی – رحمه الله – می­گوید: اگر کودک در ابتدای رشد وشکل گرفتنش نادیده گرفته شود غالباً بداخلاق، دروغگو، حسود، دزد، سخن­چین، کله­شق ولجوج، پست و اهل خنده و جنون به بار می­آید و با تربیت نیکو از همه­ی این صفات محفوظ خواهد ماند.

والدین باید در مقابل عظمت کودک جهت ارج نهادن به آنان تواضع کنند و بدانند که کلمه­ی کودک لفظی است مرادف کلمه­ی مَلِک (پادشاه) می­باشد وبدانند کسی در صورت کودکی در آغوش آنان می­خوابد، اوخودِ آینده است وکسی که الآن در جلوی آنان غرق در بازی و سرگرمی است، او  خودِ تاریخ است.

استاد عدنان سبیعی می­گوید:

«ای پدرها! ومادرها! فرزندانتان گرانبهاترین مردمان هستند شما هم، چنین می­گویید، ولی باید این گفته را با عمل ثابت نمود، آیا نمی­بینید که بیشتر مردم سخنان با ادب و نزاکت و برخوردهای نیک را در نزد خودشان پنهان می­کنند تا به غریبه­ها تقدیم کنند وچیزی از آن را به فرزندان و همسران خود تقدیم نمی­نمایند با این­که از دیگران به آن سخنان نیک وتمایل زیبنده شایسته­ترند.»

شاعر می­گوید:

    خیرُ مــا وَرَّثَ الـرجالُ بَـنیهِـم           أَدَبٌ صالِحٌ وَحُسنُ ثَنــاءِ

   هُــوَ خَــیرٌ مِنَ الــدَّنانیرِ والأو            راقِ فی یومِ شِدَّهٍ أو رـخاءِ

 تِـلکَ تَفنی والدِّینُ والأدبُ الصّا            لِــحُ لا یفنیانِ حتَّی اللِّقاءِ

بهترین چیزی که مردان به فرزندانشان می­بخشند، ادب نیکو وتعریف و تمجید نیک است.

این، هم در روزهای خوشی وهم ناخوشی از درهم و دینارها بهتر است.

آن، فنا می­شود اما دین و ادب نیکو تا زمان مرگ از بین نمی­روند.

منبع: کیف تربی ابناءک فی هذا الزمان، تألیف دکتر شمسی پاشا

ترجمه: خالد ایوبی نیا

[۱]  . تحفه المودود بأحکام المولود، لإبن القیم، ص ۱۳۹٫

[۲]  . به روایت امام احمد در مسندش ۵/ ۲۷۷٫

[۳]  . صحیح مسلم.

[۴]  . عظماء فی طفولتهم، دکترالمنسی قندیل.

برچسب ها

خالد ایوبی نیا

استان آذربایجان غربی - ارومیه مترجم - نویسنده فعال دینی و حافظ قرآن

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود

همچنین ببینید

بستن
بستن