اصول

درباره ناسخ و منسوخ چه می دانید؟(بخش دوم)

نسخ دراسلام(۲)
انواع نسخ :
۱-منسوخ التلاوه و منسوخ الحکم مانند : عَشْرْ رَضعاتٍ مَعْلومَاتٍ یُحَرَّمْنَ : یعنی ده بار شیر خوردن که معلوم باشد موجب تحریم ازدواج می گردد که هم تلاوتش منسوخ و در ضمن آیه های قرآن وجود ندارد و هم حکمش منسوخ است  زیرا برای تحریم ازدواج ها پنج بار شیر خوردن کافی است.
۲- منسوخ التلاوه است اما حکمش باقی و منسوخ نشده است مانند اَلشَّیْخُ وَ الشَّیْخَهُ اِذا زَیَنا فَارجُمُوهُمَا اَلْبَتَّهَ : یعنی هرگاه پیرمرد و پیرزن مرتکب زنا شدند، آنان را رجم کنید … که تلاوت آن منسوخ و در ضمن آیه های قرآن وجود ندارد و تلاوت نمی شوند ولی حکمش باقی است زیرا پیرمرد و پیرزن هرگاه مرتکب زنا شدند – و زنا هم محصن بودند، یعنی درزمان سابق ازدواج کرده باشند – رجم می شوند.
۳_منسوخ الحکم باشدولی منسوخ التلاوت نباشد مانند نسخ شدن حکم این آیه «یَا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا اِذَا نَاجَیْتُم الرَّسُولَ فَقَدَّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقَهً ذَالِکَ خَیْرُلَّکُمْ وَ اَطْهَرُ فَاِنْ لَمْ تَجِدُوا فَاِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحْیم»(مجادله۱۲) یعنی: ای مؤمنان هرگاه خواستید با پیامبر(ص) نجوا و رازگویی کنید پیش از نجوای خود صدقه ای بدهید، این عمل برای شما بهتر و بیشتر سبب پاکی دلها است، اگر هم چیزی (برای صدقه) نیافتید خداوند آمرزگار و مهربان است به حکم آیه مجادله آیه ۱۳ أَأَشْفَقْتُمْ أَن تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوَاکُمْ صَدَقَاتٍ ۚفَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّـهُ عَلَیْکُمْ فَأَقِیمُوا الصَّلَاهَ وَآتُوا الزَّکَاهَ وَأَطِیعُوا اللَّـهَ وَرَسُولَهُ ۚ وَاللَّـهُ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ ﴿١٣﴾ آیا می‌ترسید که پیشاپیش نجوای خود صدقه‌هائی را بدهید (و مخارجی برای خود تولید کنید؟!). حال که چنین کاری را نکرده‌اید و خداوند هم شما را بخشیده راست (و این رنج را از دوش شما برداشته است و اجازه داده است بدون دادن صدقه با پیغمبر به نجوا بپردازید) پس نماز را چنانکه باید بخوانید و زکات مال پرداخت نمایید و از خدا و پیغمبرش فرمانبرداری نمائید. وخدابه هرکاری انجام می دهیدآگاه است.
علما و دانشمندان اسلامی، هر چند در امکان واقع شدن این قسم از نسخ یعنی حکم و بقای تلاوت آیه ها اتفاق نظر دارند، اما درباره آمار و ارقام آیه ها ی ناسخ و منسوخ و خصوصیت برخی از آنها و محکم شمردن برخی از آنها نظریه های متفاوتی را ارائه داده اند، اکثر علما آمار آنها را به بیست و یک مورد رسانیده اند و در نظر آنان این آیه ها منسوخ می باشند :
در سوره ی بقره : آیه های ۱۸۰،۱۸۳،۱۸۴،۲۱۷،۲۳۴،۲۸۴،
و در سوره آل عمران : آیه ۱۰۲
و در سوره نساء : آیه های ۸،۱۵،۳۳
و در سوره مائده : آیه های۱۰۶، ۲،۴۲
و درسوره انفال :آیه ۶۵ودرسوره توبه آیه۴۱،ودرسوره نورآیه

نور آیه۳و۵۸ و در سوره احزاب آیه۵۲ و در سوره مجادله آیه ۱۲ و در سوره ممتحنه آیه ۱۱ و در سوره مزمل آیه ۲ منسوخ دانسته شده اند.
و برخی از مفسرین و اهل تحقیق بسیاری از این آیه ها را به گونه ای تفسیر کرده اند که هیچ گونه تضادی با هیچ آیه ی دیگری ندارند و آنها را محکم شمرده اند نه منسوخ و برخی از راه تقیید و تبیین و تخصیص تمام آن آیه ها را به گونه ای توضیح داده اند که هیچ کدام از آنها با هیچ یک از آیه های دیگر تضاد و مبانیتی ندارند و همه آنها را محکم شمرده اند نه منسوخ و بقول ابومسلم اصفهانی و پیروانش همین راه را در پیش گرفته اند.
و استاد ناصر سبحانی هم می گوید : در قرآن آیه منسوخ وجود ندارد بلکه تطور است، که آیه اولی ابتدایی است ولی در آیه های بعدی توضیح بیشتر داده شده است .
مانند تدریج در قانونگذاری تحریم شراب که چهار مرحله داشته است.
مرحله اول : وَ مُنْ ثَمراتِ النَّخیلِ وَ الاَعْنابِ تَتَّخِذوُنَ مِنْهُ سَکرَاً وَ رِزْقاً حَسَناً اِنَّ فی ذَالِکَ لَآیهٌ لِقَومٍ یَعقِلُونْ. خداوند از میوه های درختان خرما و انگور غذای پر برکتی نصیب شما می سازد که گاه آن را به صورت زیانباری در می آورید و از آن شراب درست می کنید و (گاه) رزق پاک و پاکیزه از آن می گیرید . بی گمان در این (گردآوری دو چند خاصیت و قابلیت در میوه ها) نشانه ای (از قدرت آفریدگار) برای کسانی است که از عقل و خرد سود می گیرند(نحل ۶۷)
در این آیه خدا بیان می کند که مردم از میوه های خرما و انگور استفاده می کنند و شراب درست می کنند و به صورت میوه هم مصرف می کنند.
مرحله دوم : یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ ۖ قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا. ( بقره ۲۱۹) درباره‌ی باده و قمار از تو سؤال می‌کنند. بگو: در آنها گناه بزرگی است و منافعی هم برای مردم دربر دارند، ولی گناه آنها بیش از نفع آنها است.
در این آیه هم خدا می فرماید که باده و قمار منافع اقتصادی دارد برای مردم و گناه بزرگ این مقدمه ای است برای تحریم شراب.زیرا چیزی که ضررش بیشتر باشد از سودش از نظر عقل و شرع باید از آن اجتناب کرد.
مرحله سوم : یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاهَ وَأَنتُمْ سُکَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ .( نساء ۴۳) ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حالی که مست هستید به نماز نایستید تا آن گاه که می‌دانید چه می‌گوئید.
در این آیه هم خدا مسلمانان را نهی می کند از نزدیک شدن به نماز در حال مستی این هم زیادترنزدیک می شودبه تحریم.
چهارم : یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیْسِرُ وَالْأَنصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون ﴿٩٠﴾ إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَن یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَهَ وَالْبَغْضَاءَ فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ وَیَصُدَّکُمْ عَن ذِکْرِ اللَّـهِ وَعَنِ الصَّلَاهِ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ ﴿٩١)( مائده ۹۰-۹۱) ای مؤمنان! میخوارگی و قماربازی و بتان (سنگیی که در کنار آنها قربانی می‌کنید) و تیرها (و سنگها و اوراقی که برای بخت‌آزمائی و غیبگوئی به کار می‌برید، همه و همه از لحاظ معنوی) پلیدند و (ناشی از تزیین و تلقین) عمل شیطان می‌باشند. پس از (این کارهای) پلید دوری کنید تا این که رستگار شوید. (۹۰) اهریمن می‌خواهد از طریق میخوارگی و قماربازی در میان شما دشمنانگی و کینه‌توزی ایجاد کند و شما را از یاد خدا و خواندن نماز باز دارد. پس آیا (از این دو چیزی که پلیدند، و دشمنانگی و کینه‌توزی می‌پراکنند، و بندگان را از یاد خدا غافل می‌کنند، و ایشان را از همه‌ی عبادات، به ویژه نماز که مهمترین آنها است، باز می‌دارند) دست می‌کشید و بس می‌کنید؟! (۹۱
در این چهار مرحله که هربار آیه بعدی نازل می شدبه تدریج حکم تحریم شراب نزدیک ترو تندترمی شد،تا این که در مرحله چهارم خدا به قطعی شراب(خمر) را تحریم کرد.
تهیه و تنظیم : رحیم رهرو

منابع :قرآن شناسی استاد عبدالله احمدیان
الوجیزفی اصول الفقه. دکترعبدالکریم زیدان.

بخش دوم مقاله

نمایش بیشتر

عبدالرحیم رهرو

✅ محل سکونت : آذربایجان غربی - مهاباد ☑ دعوتگر دینی و مترجم

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن