اصولفقه

«ذکر» در آینه ی قرآن

ذکر

بسم الله الرحمن الرحیم 

الحمدلله الّذی آتانا الکتاب و علّمناالبیان
فسبحان من تفضّل علینا بنعمهالإیمان والإسلام ، و جعلنا معتزّین و مکرّمین باتّباع القرآن ، و أرشَدَنا الی کنوز معارفه بالمنّ الاحسان ، وصلّی الله و سلّم و بارک علی نبیّه وصفیّه و ولیّه ،محمّد و علی آله و صحبه اجمعین و بعد .
مطلبی که پیش رو دارید شرح مختصری است بر یکی از کلمات قرآن بنام« ذکر »که بیش از سه حرف ندارد اما عالمی از معنا را در بر گرفته است .
کلمه ی ذکر با مشتقات آن بیش از ۲۵۰ بار در قرآن آمده است که حکایت از کاربرد گسترده ی آن در کلام الهی دارد ،
معانی ذکر به شرح زیر است .

۱_ یاد کردن و به یاد آوردن ،
موارد متعددی از کلمه ی ذکر در قرآن عظیم ،بهمین معنی آمده است ، مانند آیه ی ۱۵۲ از سوره ی بقره ، که می فرماید ، ( فاذکرونی أذکرکم ، واشکروا لی ولا تکفرون ) مرا یاد کنید تا من نیز شما را یاد کنم و شکرگزارِ من باشید و مرا ناسپاسی نکنید ،
چنانکه معلوم و بدیهی است معنی حقیقی کلمه ی ذکر در این آیه ی شریفه ، یادکردن و بیاد آوردن است ،
و مانند آیه ی ۲۰۰ سوره ی بقره که می فرماید ( فاذکروالله کذکرکم آبائکم ، أو أشدّ ذکرا ) پس خداوند را بیاد آورید آنگونه که نیاکانتان را یاد میکنید بلکه باید جدّیتر و شدیدتر از یاد نیاکانتان ، خدا را یاد کنید ،
و مانند آیه ی ۱۰۳ از سوره آل عمران که می فرماید ( واذکروا نعمهالله علیکم إذ کنتم أعدائا فألّف بین قلوبکم ، فأصبحتم بنعمته إخوانا ) و بیاد آورید نعمت خدا را بر شما ، آنگاه که دشمنِ هم بودید ، سپس بلطف نعمت خدا ، برادرِ هم شدید ،

۲_به بدی یاد کردن ،
یکی دیگر از معانی ذکر ، غیبت کردن و به بدی یاد کردن است مانند آیه ۳۶ سوره ی انبیا که می فرماید ( أهذالّذی یذکر آلهتکم ) آیا این مرد همانی است که خدایان شما را به بدی یاد میکند ؟
میبینیم در این آیه ی شریفه ، کلمه ی ی ذکر به تنهایی و بدون دخالت هیچ کلمه ی دیگری معنای به بدی یاد کردن را می رساند ،
۳_ذکر ، در قرآن بمعنی تورات نیز آمده است ، مانند آیه ی ۱۰۵ سوره ی انبیا که می فرماید ، ( و لقد کتبنا فی الزّبور من بعدالذّکر أنّ الأرض یرثها عبادی الصالحون ) ما در زبور ، بعد از تورات ، نوشته ایم که بدرستی زمین را بندگان درست کردار ما ، به ارث خواهند برد ، که در این آیه ی شریفه ، مُراد از ذکر ، تورات میباشد ،
۴_ بنظر میرسد با توجه به اینکه ، هر یک از کتابهای آسمانی بمنظورِ یاد آوری و توجّه دادن انسانها به خداوند و برنامه های او جلَّ جلاله ، نازل شده اند ، را نیز بتوان ذکر نامید .
۵_یکی دیگر از معانی ذکر ، قرآن است ، چنانکه گفته شد ، هر یک از کتابهای آسمانی را میتوان ذکر نامید چون هدف از انزال کتابهای آسمانی این است که انسانها خدا را بیاد آورند و از یاد او غافل نشوند چون غفلت از یاد خدا خطای
بزرگی است و ریشه ی تمام خطاهای کوچک و بزرگ آدمی به غفلت از خدا و یاد او بر میگردد ، و وقتیکه تمام کتابهای آسمانی را بتوان ذکر نامید ،قرآن را نیز بعنوان آخرین و مهمترین کتاب آسمانی بطریق اولی میتوان ذکر نامید ، علاوه بر اینکه آیه ی نهم سوره ی حجر که می فرماید ( إنّا نحن نزّلناالذّکر و إنّا له لحافظون ) ما ، ذکر ( قرآن ) را فرو فرستادیم و بدرستی نگهبان آن خواهیم بود ، نصّ است در اینکه منظور از ذکر قرآن است ، چون بغیر از قرآن ، حفاظت از هیچیک از کتابهای آسمانی از طرف پروردگارِ متعال تضمین نشده است ، و اگر منظور از ذکر ، عموم کتابهای آسمانی بود ، نباید بقیه ی کتابهای آسمانی بجز قرآن ، مورد دستبرد و تحریف واقع میشدند ، بنابراین ، یکی از معانی ذکر، قرآن کریم است .
اکنون به شرح آیاتِ ۱۲۴ و ۱۲۵ و ۱۲۶ سوره ی طه میپردازیم که کلمه ی ذکر در آنها قرار دارد و می فرماید ، ( و من أعرض عن ذکری فإنّ له معیشتاً ضنکا ، و نحشرُهُ یوم القیامه أعمی @ قال ربّی لم حشرتنی أعمی و قد کنتُ بصیرا @ قال کذالک أتتک آیاتنا فنسیتها ، و کذالک الیوم تُنسی @ هرکسی از ذکر ما روی بگرداند ، معیشت و زندگی دنیا بر او سخت و دشوار خواهد شد و روز قیامت او را کور ، محشور خواهیم نمود ، خواهد گفت بار آلها چرا مارا کور محشور فرمودی در حالیکه قبلا در دنیا بینا بودیم ، خداوند در جواب او می فرماید ، آری همینطور است ، اما هنگامیکه آیات ما بسوی تو آمد شما آنها را به فراموشی سپردی و امروز شما نیز فراموش خواهی شد ، این سه آیه از سوره ی طه شدیدترین وعیدها را برای اعراض کنندگانِ از ذکر خدا در بر دارند ، چه مراد از ذکر ، یاد خدا باشد ، چه کتابِ خدا ، چون یاد خدا به زندگی معنا میدهد و آنرا هدفمند می گرداند ، و زندگی وقتیکه به این ویژگیهای معنوی آراسته شد سرشار از اطمینان و طراوت و خرّمی خواهد گردید و انسان با آرامشی مثال زدنی بسر میبرد و از هرگونه تشویش و اضطراب مصون خواهد شد .
همینطور است اگر منظور از ذکر ، قرآنِ کریم باشد که بقرینه ی « أتتک آیاتنا فنسیتها » احتمال آن بیشتر است ، آری کتاب خدا راهنمای درست ترین نقشه های زندگی است و زندگی بدون قرآن ، مانند خانه بدون چراغ در شب تاریک است ، و هیچگونه آرامش و اطمینانی به آن راه ندارد و خلأ ناشی از فقدان قرآن در زندگی ، غیر قابل جبران است ،
در واقع قرآن نوری بی بدیل است و ماورای آن تاریکی است ، و کسیکه در دنیا از همچنین نوری روی بگرداند مستحق آنست که در قیامت هم بهره ای از نور و روشنایی نداشته باشد .
شاهد ادّعا مبنی بر اینکه قرآن نور است ،آیات متعدّدی از کلام الله میباشد که به ذکر دو آیه بسنده میکنیم .
۱_ آیه ی ۱۷۴ از سوره ی نساء که می فرماید ( یاأیّهاالنّاس قد جائکم برهان من ربّکم و أنزلنا إلیکم نورا مبینا ) ای انسانها بحقیقت دلیل و برهان از طرف پروردگارتان بسوی شما آمده است و نور آشکاری را بسویتان فرستادیم ، این آیه ی شریفه با صراحت هرچه تمامتر قرآن را برهان و نور مبین نام نهاده است .
۲_ آیه ی ۱۵۷ از سوره ی اعراف که می فرماید ( فالّذین آمنوا به و عزّروه و نصروه واتّبعواالنّور الّذی أُنزل معه أولئک هم المفلحون ) پس کسانیکه به محمد ایمان آوردند و اورا تکریم نمودند و حمایت کردند و از نوریکه با او نازل شده است پیروی نمودند ، آنان رستگارانند .
در این آیه ی شریفه نیز با واضحترین بیان ، قرآن را نور نامیده است ،
آری قرآن نور بوده است و نور است و نور خواهد ماند ، و نور مشعشع و پر فروغ آن برای همیشه بر پیشانی تاریخ می درخشد و مکرهای بیت العنکبوتی قرآن ستیزان ، راه بجائی نمیبرد .
نویسنده : عبدالرحمن سبحانی 

برچسب ها

عبدالرحمان سبحانی

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - اشنویه @ فعال دینی و دعوتگر اسلامی

نوشته های مشابه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن