عقایدقرآن

روح و فعل و انفعال آن بعد از مرگ – بخش اول

عبدالرحمان سبحانی

بنام پدید آورنده ی کائنات و ربّ ارض و سماوات و مجیب دعوات و غافرِ ذنوب و عثرات و با درود بر فخر کائنات و آل و اصحاب و مؤمنین و مؤمنات و با سلامی دگر باره به اهل ایمان و انصاف..

پروردگارا ، حق و حقیقت را فراروی بینش و بصیرت ما قرار بده و توفیق عنایت فرما ، همراهِ همیشگی حقّ و حقیقت باشیم و طرفهالعینی از آن فاصله نگیریم ، که قدر و منزلت هرکسی به آن است که با حق و حقیقت همراه و همگام شود …

دوستانِ گُلم ، وقتی که مطلبی را مرور می کنید توجّه نکنید مال کیست ؟ تا مخالفت یا موافقت با نویسنده ، بر تشخیص حق و حقیقت أثر نگذارد.

امّا مسئله ی روح و فعل و انفعال آن بعد از مرگ

خداوند عظیم در آیه ی ۸۵ سوره ی اسراء می فرماید: ” وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا ﴿۸۵﴾ ” و در باره روح از تو مى ‏پرسند بگو روح از [سنخ] فرمان پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکى داده نشده است .

تعمّق در این آیه ی شریفه ، به حلّ بسیاری از مشکلات کمک می کند ..

سبب نزول این آیه ی شریفه این است که عدّه ای از علماء یهود برای آزمایشِ صحّت و سقم ادّعای نبوّت رسول الله صلّی الله علیه و سلّم پیش آن حضرت رفتند و دو سؤال از ایشان پرسیدند ؛ یکی در مورد روز قیامت که موعد آن چه وقتی است؟ یکی هم در مورد روح ، که روح چیست؟

علمای یهود در تورات دیده بودند که یکی از نشانه های صحتِ ادّعای نبوّت ، اظهار بی اطلاعی از حقیقتِ روح و موعد روز قیامت است! خداوند عظیم پیش از آن که احبار یهود این دو سؤال را از رسول الله صلّی الله علیه و سلّم بپرسند ، به او وحی فرمود: که ” یَسْأَلُونَکَ عَنِ السَّاعَهِ أَیَّانَ مُرْسَاهَا فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرَاهَا إِلَى رَبِّکَ مُنْتَهَاهَا إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ یَخْشَاهَا کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَهَا لَمْ یَلْبَثُوا إِلَّا عَشِیَّهً أَوْ ضُحَاهَا ” در باره رستاخیز از تو مى ‏پرسند که فرارسیدنش چه وقت است و را چه به گفتگو در آن علم آن با پروردگار تو است تو فقط کسى را که از آن مى‏ ترسد هشدار مى‏ دهى روزى که آن را مى ‏بینند گویى که آنان جز شبى یا روزى درنگ نکرده‏ اند .

” وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا ﴿۸۵﴾ ” و در باره روح از تو مى ‏پرسند بگو روح از [سنخ] فرمان پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکى داده نشده است .

مفسّرین “إلّا قلیلا” را این گونه معنی کرده اند ؛ یعنی به شما ای محمّد (ص) درمورد چیستی روح ، جز اندکی از علم داده نشده است و بهتر است اظهار بی اطلاعی نمائید .

بعضی از مفسّرین نیز گفته اند: خطاب خدا به پیامبر صلی الله علیه و سلم و امّتش می باشد ؛ یعنی به شما و أمّتت جز اندکی از علم نسبت به روح داده نشده است ..

بعضی نیز گفته اند: به شما ابناء بشر جز اندکی از علم نسبت به روح داده نشده است .
البته بعضی هم گفته اند: به شما ابناء بشر ، جز اندکی از علم به روح و به غیر آن ، داده نشده است.

واقعا این آیه ی شریفه ، تمام معانی مذکوره را می تواند داشته باشد ؛ ولی اینجانب معنای دیگری را بر آن ها افزوده و ترجیح می دهم.

نکات بسیار آموزنده ای در تفسیر این آیه ی شریفه نهفته است که مهم ترین آن ها این است که ، پیامبر با وجود این که منبع سرشارِ علم به دین است و تمامیّت دین ، از این سرچشمه ، فوّاره می کند ، از علم به روح اظهار بی اطلاعی می کند و انگهی بعضی از انسان ها ، با تقدّم بین یدی الله و رسوله ” (یا أیّهاالّذین آمنوا لا تُقدّموا بین یَدیِ الله ورسوله ) در مورد روح چنان و چنین می گویند ، این تقدّم ، اصلا و لا ابدا عالمانه و پرهیزکارانه نیست ..

این جانب ، حتی اظهارات ابن قیّم ، رحمه الله را در این زمینه ، به شدّت قابل مناقشه می دانم و اصلا با او همدلی ندارم ؛ در واقع علم به روح که چیست و چگونه است و چه توانائی هایی دارد ؛ آیا می شنود ، نمی شنود ، میزانِ آزادی و عدم آزادی او در عالم بعد از مرگ چقدر است و کیفیّت و کمیّت رابطه ی آن با دنیا و جسدی که از آن مفارقت نموده است چگونه است ؟ تماما در هاله ای از ابهام قرار دارد و اصلا جایز نیست در این زمینه اظهار نظری بشود و هر اظهار نظری در این خصوص ، پا از گلیم خود فراتر بردن است و به قول کوردی ” کاری سه ره خورانه یه و نابی بکری “

می بینم بعضی از دوستان ، با استناد به بعضی روایات ، جسته گریخته اظهاراتی ارائه می دهند که نشانی از صواب با خود ندارند ، بهتر است به حرمت پیامبرِ مکرّم صلّی الله علیه و سلّم ، که به دستور خدای متعال ، در مورد روح اظهارِ بی اطلاعی کرده اند ، وارد این حریم نشویم و عین أدب هم این است .

عبدالرحمان سبحانی

برچسب ها
نمایش بیشتر

عبدالرحمان سبحانی

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - اشنویه @ فعال دینی و دعوتگر اسلامی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن