تاریخشخصیت هاشعر

زندگینامه علامه شیخ احمد خانی

احمد فرزند شیخ الیاس متخلص به « خانی » در روستای خان نزدیک شهر بایزید در ناحیه استان حکاری (در ترکیه امروزی) در سال ۱۶۵۰ میلادی چشم به جهان گشود و به کره خاکی پای نهادند که دلیل انتصاب وی به خان بدین خاطر می باشد و نیز بعضی دیگر وی را به طایفه و قبیله ی خانیان منسوب می کنند،در کتاب «دایره المعارف اسلامی» آمده که شیخ احمد خانی در میان سالهای ۱۰۶۳ – ۱۰۰۰ هجری قمری زیسته. دکتر »بلچ شیرکو» در کتاب «القضیه الکردیه» می گوید: خانی افسانه «مم وزین» را در سال ۱۰۱۱ هجری قمری نوشته و در سال ۱۰۷۲ چشم ازدنیا فرو بست.

امین زکی بگ نیز در »تاریخ کرد و کردستان» و «نامداران کرد» (مشاهیر کرد) این تاریخ را پذیرفته و سخن دکتر شیرکو را تکرار کرده است. استاد علاءالدین سجادی بعد از تحقیق و تفحص فراوان می گوید خانی در سال ۱۰۷۰ هجری متولد شده ودر ۱۱۲۶ در سن ۵۶ سالگی دار فانی را وداع گفته. استاد حسن قزلجی هم در ابتدای کتاب «مم وزین» خانی که توسط استاد هه ژار (عبدالرحمن شرفکندی) به لهجه موکریانی برگردانده شده می گوید: خانی در سال ۱۰۷۰ هجری متولد شده ودر سن ۵۸ سالگی در بایزید وفات یافته و در همانجا تشییع شده است.

استاد گیوموکریانی در ابتدای کتاب مم وزین می گوید: خانی در سال ۱۰۶۱ هجری متولد و در ۱۱۳۵ هجری در سن ۷۴ سالگی در بایزید دار فانی را وداع گفته است.

استاد دکتر نافع آگره ای هم د رکتاب «چند شاعر در سرزمین بادینان»می گوید: خانی در سال ۱۰۶۱ هجری تولد یافته اما برای وفاتش هیچ تاریخی را ذکر نکرده است.

استاد امین بو زار ارسلان در ابتدای اثر مم وزین می گوید: خانی در سال ۱۰۶۲ هجری در روستای خانی به دنیا آمده و در سال ۱۱۲۰ در سن ۵۸ سالگی وفات یافته است. حال برای اینکه بتوانیم سال ولادت و وفات خانی را به دست آوریم، لازم است اشعارش را بکاویم تا تاریخ (دقیق) زندگی و وفات این شاعر را به دست آوریم، به ویژه سال تولدش را. خانی در ابتدای داستانش می گوید سالی که من به دنیا آمدم مورخه ۱۰۶۱ بود و در سال ۱۱۰۵کتاب «مم و زین» را به پایان رساندم)).

حال در می یابیم که شیخ احمد خانی در سال ۱۰۶۱ هجری متولد شده ودر ۱۱۰۵ کتاب«مم وزین» را نوشته و مشخص است که وی نتواند به سال وفات خود اشاره ای بکند. براساس سخنان استاد سجادی در کنار کتاب »صمدیه« سال وفات خانی به حروف ابجدنوشته شده که می گوید: «طار خانی اله ر به » که مصادف با سال ۱۱۱۹ می باشد.

براساس اسناد مذکور خانی در ۱۰۶۱ هجری در شهر بایزید متولد و در همانجا نیز نشو و نما یافته، در همان دوران کودکی مشغول خواندن قرآن و کتاب های دیگری شده، سپس به مسجد مرادیه رفته و برای ادامه تحصیل به شهرهای اورفا، اخلات، بتلیس و جاهای زیاد دیگری را گشته و هر کجا که عالم ودانایی را یافته نزدش اقامت گزیده و شهد علمش را چشیده. سپس به مصر رفته و اجازه ملایی را گرفته و به زادگاه و سرزمینش برگشته وبقیه زندگی اش را به وعظ و را هنمایی مردم و سرودن شعر و شاعری به سر برده تا اینکه در ۱۱۱۹ دار فانی را وداع گفته و در همانجا مدفون گشته.

احمد خانی در قالب شعرهای حماسی جاودانش برای خوانندگان گرامی نیز این چنین خود را معرفی و مطرح می نماید: «من عطر فروشم نه طلافروش درخت وجود خود را در عرصه ادبیات کاشتم و به پرورش آن پرداختم، من کُرد کوه پایه و دامنه ی کوههای سر به فلک کشیده کردستان هستم، کلماتی که به زبان و به رشته تحریر در آورده ام کلمات اصیل کردی هستند و امیدوارم با لطف خویش و گوش شنوا نیک گوش فرا دهید»

خانی علوم اولیه و ابتدائی خود را در مساجد و حجره ها و نیز در مدارس بزگ شهرها مانند بایزید، تبریز و بدلیس فرا گرفت وی قبل از سن چهارده سالگی از برجستگیها و استعدادهای درخشانی بر خوردار بود، و نیز تلاش و کوشش خود را در زمینه ی بارور کردن بعد علم و معرفت به کار می گرفت و پس از آن شهر بایزید را ترک نموده و به شهر فراز پایتخت کشور عثمانی راهی گشت، مدت زمانی در آنجا سکونت گزید و علوم و دانستنیهای خویش را از مشایخ و علمای بزرگ اخذ نمود و بر همه ی علوم عصری تسلط و آگاهی کافی یافت، البته در فرا گیری مطالب و بخاط سپردن آنها بسیار نمونه و تیز عمل می نمود و دارای استعداد فوق العاده ای بود. و در ادبیات عربی، فقه اسلامی، تصوف عرفان بخصوص در شعر دست بالایی داشتند و همراه با آن فرهنگ گسترده و شناخت ژرفی که در زمینه ادبیات و فلسفه و مسائل دینی داشتند شهرت پیدا کرد. احمد خانی علاو بر اینکه زبان کردی را می دانست و به آن افتخار می نمود، در عین حال به زبانهای عربی ، فارسی و ترکی نیز آشنا بودند و جوانان را به فراگیری و نوشتن آن فرا می خواند و هنگامی که به زادگاهش باز می گردد شروع به تآسیس مدارس دینی می نماید بدون اینکه توقع و انتظارو چشم داشتی از کسی داشته باشد داوطلب انجام وظیفه و تعلیم و تربیت جوانان می شود.

و برای یادگیری آنان کتابی سهل و آسان به نام (نوبهار بچوکان ) آماده می سازد تا اینکه علم را در نظر خوانندگان و مشتاقان و علاقه مندان به آن محبوب گرداند و بدین وسیله دوستی ملت و زبان خویش را اظهار نماید . بنابر این با توجه باینکه بر همه این زبانها مسلط بود ترجیح می داد که با زبان کردی کتابت نماید تا اینکه نشان دهد که کردها هم در ساختن تمدن انسانیت و بشریت سهیم بوده و بدین سان می خواهد که توان و نیروهای فکری ملت خود را ابراز نماید ، همانطور که خود می فرماید : « هیچکس نباید عرض اندام کند و بگوید همه ملتها صاحب میراث فرهنگی و کتب هستند ولی در این عرصه هیچگونه حساب و کتابی برای ملت کرد باز نکند» و حتی ادیبان را تشویق و وادار می نماید که اصالت خویش را به دست فراموشی نسپارندو با زبان مادریشان کتابت نماید نه با زبانهای دیگر .

احمد خوانی در نیمه ی دوم قرن هفدهم می زیست که در آن موقع میان دو امپراطوری فارس و عثمانی جنگ و جدال فراوانی بود و در همان زمان سران کرد به نزاع و جنگهای داخلی دچار گشته بودند کتابی خونین و حماسی پایدار برای رهبران کرد نوشت و آنها را به اتحاد و همبستگی فراخواند و به شدت از تفرقه و کشتن یکدیگر تذکر داد.و اهداف دشمنان ملت کُرد را اشکار و روشن می نماید که بزرگترین هدفشان اشغالگری در کردستان و بهرگیری و استفاده از منابع و موقعیتهای استراتژیکی ملت کرد است تا اینکه آنان را به عنوان سپر و سرنخ جنگ در مقابل کشورهای مهاجم قرار بدهند و خوشان جان سالم به در برند.

همچنان همه ملت کُرد را که دارای توان و نیرو و خلاقیت هستند به بیداری و آگاهی و اعتماد به نفس فرا خوانذ که اتحاد و همبستگی و هماهنگی با هم داشته باشند و هیچگونه فرصتی را از دست ندهند و اوقات فراغتشان را با تعلیم و یادگیری و همکاری و فعالیت ودینداری پرکنند .

بطوری که میان شکوفایی سیاسی و اقتصادی و علمی و دینی اتصال و پیوندی باشد .

علاو بر اینکه ازادی بیان و اندیشه و فکری قومی داشت نیز مدافع و حامی آزادی هم بود و در اشعار خود اشاره می کند به اینکه زنان هم باید علوم دینی و غیره را فرا گیرند تا بتوانند هویت و شخصیت دینی خود را حفظ نموده و خویشتن را از اسارت بی بند باری اخلاقی، بی حجابی، بی هویتی، ملعبه و بازیچه بودن دست دیگران آزاد و رهایی سازند و به مقام و منزلت واقعی خود دست یابند.

او نیز همچنان با ظلم وستم و زبان درازیها به مبارزه به پا خاسته و قد علم کرده است، بنابر این مهم ترین کاری که وی انجام داد علاوه بر کتاب شعرهای حماسی ( مه م و زین ) نوشتن فرهنگ کردی به عربی برای بچه ها و نوجوانان بود و نیز کتاب ( عقیده ایمان ) با زبان کردی بصورت شعر به تحریر در آورد و دیوان و شعرهای گوناگونی در زمینه های مختلفی داشت.

خانی از جمله شاعران بلند پایه و بزرگی است که همیشه در دل ملت، جاوید است. همان فرزند خلفی که کرد و کردستان را نگه داشته و از جمله آن ستاره های درخشانی است که آثار ارزشمند به یادگار مانده از او شامل کتب ذیل است:

۱)مم وزین: داستان دلداری و عشق است یا بنا به گفته خانی داستان آزادی ملت کرد است.

۲) نوبهار: فرهنگ لغت عربی کردی است و به شیوه شعر و برای کودکان سروده و همانند فرهنگ احمدی است که در سال ۱۰۹۴ هجری تالیف شده است.

۳) عقاید کردی:‌ راجع به خداشناسی و الهیات است و به شکل شعر سروده شده که هنوز چاپ نشدهاست.
۴) یوسف و زلیخا: داستان عشق و عاشقی یوسف و زلیخا ست که از قرآن کریم اقتباس شده و هنوز چاپ نشده است.

۵) لیلا و مجنون : داستان عاشقی لیلی و مجنون است که به شعر گفته شده اما هنوز چاپ نشده است.
شاهکار خانی کتاب «مم وزین» است. این داستان حاصل شهد فکر،اندیشه و ذهن خانی است. خانی این گنجینه ارزشمند و پرزحمت وپایدار را از دریای فکر و اندیشه خودجمع کرده وبا تارو پود بی نظیر ابریشم سروده است.
هدف خانی از خلق و سرایش «داستان مم وزین»‌توصیف خواسته های درونی و نیز درد دل بوده، چرا که بدبختی و مظلومیت ملت خود را با تمام وجود حس کرده و خواستها و آرمانهای ملتش را فهمیده واین داستان را به عنوان ابزاری برای اظهار درونیات خود و ملتش به کار برده و می گوید: اگر کرد به زبان و فرهنگ خود اهمیت می داد نام او بر تارک جهان می درخشید و زبان و آدابش در رده دیگر ملتها جای می گرفت و همچنین راجع به عقب ماندگی و پریشانی ملتش اینگونه داد سخن سر می دهد: نمی دانم چرا ملت من از همه چیز بی بهره اند؟ اگر ما یک دلسوز داشتیم حتما همگی ما از او چیزی می آموختیم وایمانمان راسخ تر می گشت.

خانی بعد از اینکه دربه دری و مظلومیت ملتش را می نمایاند به این نتیجه می رسد که آخرین راه چاره برای درمان آوارگیها و مصائب کردها، تنها و تنها اتحاد و برادری است. چرا که ناسازگاری و تفرقه عامل اصلی عقب ماندگی و درجا زدنهاست،‌اما اتحاد موجب سرفرازی و کامروایی است.

وی در سال ۱۷۰۸ میلادی در شهر بایزید به جوار حق شتافت و در همان جا به خاک سپرده شد .

منبع:وبلاگ تخصصی کردی کرمانجی

برچسب ها
نمایش بیشتر

ســــۆزی میــــحڕاب

سایت ســــۆزی میــــحڕاب در آذرماه 1392 با همت جمعی از اهل قلم خوشنام و گمنام تاسیس شد ســــۆزی میــــحڕاب بدون جنجال و در اوج عملگرایی به ترویج مبانی میانه روی می پردازد ســــۆزی میــــحڕاب با هیچ جریان و هیچ احدی درگیری ندارد ســــۆزی میــــحڕاب رسالتی جز همزیستی و دگرپذیری ندارد

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن