اصولاصول فقه

” فیقە ” چیە و ” فه قیه ” کێیە؟

فقه و فقیه

توێژەری بەڕێز و زانا دوکتۆر مەحمود زمناکۆیی لە باسێکی بە نرخ بە ناونیشانی: ( پێگەی سوننەت لە دیدی سوبحانی ) کە لە کۆنفڕانسی زانستی ناسری سوبحانی لە ڕۆژانی ( ۲٨ ـ ۲۹ / ۳ / ۲۰۱۵ ) لە سلێمانی سازکرابوو پێشکەشی کرد ـ و دواتر لە دوتوێی پەڕاوێکدا لە چاپیدا و دید و تێڕوانینی کاکەحمەدیشی پێ زیاد کرد ـ، دەڵێت:
ئەگەر بمانەوێت پێناسەی دەستەواژەی ” فقه ” بکەین بۆ ئەوەی باشتر بیناسین، دەتوانین بڵێین: فیقە دەرهاویشتەی پڕۆسەیەکی عەقڵی هاوەبەشی سێ توخمە: ( دەق، شەرعناس یان موجتەهید، زەمینە و هەلومەرج ).
پەیوەندی شەرعناس لە گەڵ دەق پەیڤاندن و هەڵێنجاندنە ( الٳستنطاق و الٳستنباط )، پەیوەندی لە گەڵ واقیع و زەمینە تێگەیشتن و دەستنیشان کردنە ( الفهم و التحدید ) و پەیوەندی لە گەڵ زەمینە و هەلومەرج ئاڕاستە کردن و چارەسەر کردنە ( التوجیه و العلاج ).
زانای پایەبەرز، پێشەوا ” ٳبن القیم الجوزیه ” پێش سەدان ساڵ ئاماژەی بەم پڕۆسە عەقڵیە کردوە و دەڵێت: [ شەرعناسی ڕاستەقینە ئەو کەسەیە ” واجب ” کە دەقە و ” واقع ” کە زەمینە و هەلومەرجە ئاوێتە بکات جا حوکمی دەقەکە بداتە زەمینەکە و دژایەتی لە نێوانیاندا دروست نەکات ].

” پێگەی سوننەت لە دیدی سوبحانی و موفتی‌زادەدا، لاپەڕە: ۲۱۷ “.

برایان و مامۆستایانی هێژا و زێدە ئازیزم!
پێویستە زۆر بە وردی و هۆشیاریەوە سەرنج بدەینە پڕۆسەی فەتوا دان و گەیاندنی حوکم و یاسا شەرعیەکان بە گوێی گوێگرانمان، بۆیە پێویستە ڕەچاوی چەند خاڵێک بکەین کە زۆر بە کورتی ئاماژە بە سیانیان دەکەم:

۱ـ‌ بە ناوی خوا قسە نەکەین و خۆمان بە نوێنەری ڕاستەوخۆی خوای باڵادەست نەزانین

بە واتایێکی‌تر: کاتێک کە فەتوایەکمان دەرکرد خەڵکی وانەزانن ئەمە کۆتا وتە و بۆچوونە و کەس ناتوانێ لێی لابدات؛ بە بڕوای بەندە ئەم خاڵە زۆر گرینگ و هەستیارە چونکە زۆرمان بیستوە و بینیوە کەسانێکی وتاربێژ قوڕئانێک یان کتێبێکی ئایینی بە دەستەوە دەگرن و دەڵێن هەرچی من دەیڵێم وتەی کۆتاییە و هەرکەس پێچەوانەی بجووڵێتەوە لە دینی خوا لایداوە!!
۲ـ پڕۆسەی فەتوادان و هەڵێنجانی یاسا شەرعیەکان کاری هەموو کەس نیە،

زۆرن ئەوانەی بە خوێندنەوەی یەک دوو نامیلکە و موتاڵای چەند فەرموودەیەک دەست دەکەن بە فەتوادان؛ ئیتر کورد گوتەنی: ” شەلم کوێرم ناپارێزم ” بە ڕاست و چەپدا قسە ئەکەن و لە سەر هەموو بابەتێک بۆچوونیان هەیە و وشەی نازانم لای ئەوان باوی نەماوە و لە حەوت کێوان ئاوا بوە.
زانایێک ـ بە داخەوە ناویم لە بیر نەماوە ـ ئەڵێ: ئێوە زۆر بە ئاسانی لەمەڕ بابەتگەلێک قسە ئەکەن ئەگەر لەسەر دەمی پێشەوا عومەر ـ دخ ـ ڕویان بدایە هەموو خەڵکی بەدری بۆ کۆ ئەکردەوە جا بیروڕای خۆی دەردەبڕی!!!

۳ـ تەنیا شارەزا بوون لە زمانی دەق و یاسا و ڕێساکانی هەڵێنجانی حوکم بەس نیە

و دەرمانی دەردەکان ناکا بەڵکوو شارەزایێکی وردی بارودۆخ و ئەو هەلومەرجەی تێیدا دەژین و پرسیارە جۆراوجۆرەکان دەخوڵقێنن بڕبڕەی پشتی پڕۆسەی فەتوادانە. کەواتە تەنیا گەڕانەوە بۆ سەرچاوە کۆنەکان ـ هەڵبەت لە پرسە گۆڕاو و ناجێگیرەکاندا، ئینا بێگومان کات و شوێن کاریگەریان لە سەر پرسە جێگیر و نەگۆڕەکان نیە ـ کە هەلومەرج و پرس و بابەت‌گەلی تایبەتی ئەو بارودۆخە بەدی هێناون، تووشی هەڵەی گەورە و دابڕان لە کۆمەڵگە و پرسە هەنووکەییەکانمان دەکا کە مەخابن زۆربەمان کەوتوینەتە ئەو هەڵانەوە و ڕەنگە هەستیشمان پێ نەکردبێ.

پوختەی قسان ئەوەیە

 هەروەکوو پێشەوا ٳبن القیم و مامۆستا زمناکۆیی فەرمویان ـ: فەقیە و شەرعناسی ڕاستەقینە کەسێکە کات و شوێن و کۆمەڵگە و کێشەکان بناسێ و لە بەر ڕۆشنایی یاسا و ڕێسا تایبەتەکان دەست بکات بە هەڵێنجانی وڵامی پرسیارەکان و چارەسەری کێشەکان لە زەریای قووڵ و فراوانی واتای دەقە پیرۆزەکان، تا تێیان بگات، وەدنگیان بێنێ و ئاڕاستەی دروست و مامناوەندی خاک و خەڵکەکەی بکات و لێیان دانەبڕێت.
بەو هیوایەی پێشەوا ئایینی و شەرعناسەکان لە پڕۆسەی فەتواداندا زۆر هەستیار و وردبین بن و هەروەکوو لە حەڵاڵ کردنی شتە حەرام و قەدەغەکان ئەترسن ئاوایش لە یاساغ کردنی شتە حەڵاڵ و ڕەواکان بترسن، چونکە بێگومان هەردوکیان کاری خوای زانا و کار بە جێیە و کەس بۆی نیە بێ بەڵگەی ڕوون و ڕەوا و بە هێز خۆی لەو بوارە بدا.

ئەحمەد عەباسی

بانە ـ ۶ / ۷ / ۹۷

برچسب ها

احمد عباسی

استان کردستان - بانه نویستده - مترجم - فعال دینی و اجتماعی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن