اندیشهدعوت اسلامی

له سه‌ده‌ی ۲۱ چۆن خه‌ڵک ده‌عوه‌ت که‌ین؟بەشی ۱

دعوت اسلامی در قرن 21

به ناوی خوا

له کاتی چاوگێڕانم به گرووپی “احیاء فقه الدعوه” له تۆڕی کۆمه‌ڵایه‌تی تێلێگرامدا، له‌ناکاو سه‌رم له ناو کۆمه‌ڵێ برا و خوشکی ئازیزمه‌وه ده‌رهێنا و ئاگادار بووم که باسی ئه‌م مه‌سه‌له ده‌که‌ن.
چاوپێکه‌وتنی ئه‌م سێ وشه‌یه، منی خسته ڕامان و بیرکردنه‌وه له‌باره‌یانه‌وه، ئه‌ویش له‌م کاته ناسکه‌دا که بێداری ئیسلامی و بانگه‌وازی ئه‌م دینه له ‌قه‌یرانێکدایه. به بیری من مێژووی ئیسلامی قه‌یرانی وای که‌م به‌خۆیه‌وه دیبێ
.
چاوپێکه‌وتن و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و نووسراوه ‌و ئه‌و وشانه، له‌لایه‌که‌وه دڵخۆشی کردم، له‌لایه‌کی‌ تره‌وه که‌ بیرم له‌م دۆخه زۆر ئاڵۆزه‌ی جیهانی ئیسلام و بێداری ئیسلامی کرده‌وه، منی زیاتر خسته ناو بیرکردنه‌وه. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه ‌بوو هاتمه سه‌ر ئه‌وه‌ی که بازێ ده‌رده‌دڵ بکه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌و ئازیز و خۆشه‌ویستانه‌م که ئه‌و په‌یامانه ده‌گه‌یه‌نن و باسی ده‌که‌ن
.

١. له زۆر له‌مێژه‌وه، باسی ده‌عوه‌ و بانگه‌واز و فه‌هم و تێگه‌یشتن و زیندووکردنه‌وه‌ی هه‌ر کام له‌م‌ وشانه کراوه ‌و ده‌کرێ. نووسه‌ران، بانگخوازان و بیرمه‌ندان، هه‌ریه‌ک به ئه‌ندازه‌ی توانایی خۆیان، به بۆچوون و به‌رداشتیان له‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه‌ی که ئه‌و که‌لیمه‌ و وشانه‌ی تیایه، ئاساری زۆریان خستوه‌ته به‌رده‌س موسوڵمانان و کتێبخانه‌ی فیکری ئیسلامییان پێ ڕازاندووه‌ته‌وه و ده‌وڵه‌مه‌ندیان کردووه. خوا جه‌زای هه‌موو لایه‌کیان بداته‌وه که‌ هه‌ریه‌ک ده‌سه‌پاره‌ی خۆی خستووه‌ته‌ سه‌ر ئه‌و نووره که بۆ ڕۆشنایی ئه‌و ڕێگه هه‌ڵکراوه. هیوادارین خوا له نامه‌ی چاکه‌کانیاندا بیاننووسێ.

٢. له پاش تێپه‌ڕبوونی ١۴٣۶ ساڵ به‌سه‌ر هه‌ڵهاتنی ڕۆژی ئیسلامدا، که ئێسته له سه‌ده‌ی ٢١ له سه‌رده‌می ته‌قینه‌وه‌ی عیلم و زانین و ته‌کنه‌لۆژیدا ژیان ده‌به‌ینه سه‌ر، له کاتێکا به فه‌رمایشتی دوکتۆر قه‌رزاوی، دونیا وه‌کوو ئاواییه‌کی لێهاتووه‌ و له زه‌مانێکا که په‌ڕازیتی زۆر ده‌خرێته سه‌ر فیکری ئیسلامی و ئیسلام، له که‌ش و هه‌وایه‌کی ئاوادا، به‌کاربردنی ئه‌مجۆره که‌لیمانه و باسکردن له‌سه‌ر ئه‌م چه‌مکه به‌رزانه، چاوه‌ڕوانی زیاتر دروست ده‌کا بۆ ڕۆشنکردنه‌وه‌ی زیاتری ئه‌و مه‌فاهیمانه ئا له‌م ڕۆژگاره‌دا.

٣. جێگه‌ی باسه ئه‌مه‌ی که جگه له‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه که باسی ده‌عوه‌ت ده‌کا، هه‌رچی نووسراو هه‌یه، به‌رداشته له‌و مه‌فاهیمانه که زانایان و بانگخوازان و نووسه‌ران و بیرمه‌ندان له درێژایی مێژوودا باسیان کردووه‌ و بۆ ئێمه‌یان به‌جێ هێشتووه، هه‌ر هه‌موویان به‌پێی بۆچوونی خۆیان و له سه‌رده‌می ژیانیانا و له کات و زه‌مانێکی دیاریکراودا وتوویانه. زۆربه‌ی ئه‌و نووسراو و بۆچوونانه به گوێره‌ی نیازی ئه‌و ڕۆژگاره بووه که تێیدا ژیاون. هه‌رچه‌ند هه‌ندێ له‌و نووسراوانه له‌وانه‌یه ئیسته‌یش کارایی خۆیان له‌ده‌س نه‌دابێ و که‌ڵکیان لێ وه‌رگیرێ، به‌ڵام زۆربه‌یان ئه‌مڕۆ ناتوانن نیازی ئێمه جێبه‌جێ بکه‌ن. چونکه ئه‌وان مرۆڤی ڕۆژگاری خۆیان بوون به گشت تایبه‌تمه‌ندییه‌که‌وه له‌و کاته‌دا. ئێمه‌یش مرۆڤی زه‌مانی خۆمانین به‌م گشته قه‌یران و گێژاوه فیکری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه که‌واین تیایدا و له ناویا ده‌ژین و ده‌س و په‌نجه‌یان له‌گه‌ڵ نه‌رم ده‌که‌ین، که پێشووه‌کان(پێشینیان) به خه‌ویش نه‌یاندیوه تا ڕێگه‌چاره‌یان بۆ دیاری که‌ن. هه‌ر وه‌کوو ده‌زانین ڕاوبۆچوونه‌کانیشیان ده‌قه‌ پیرۆزه‌کان نین تا له گشت ڕۆژگارێکا به پیرۆزی ته‌ماشا کرێن و پارێزگاریان لێ بکرێ و ده‌سیان لێ نه‌درێ. که‌وایه به فه‌رمایشتی دکتۆر فه‌تحی یه‌که‌ن خوا لێی خۆش بێ، که له گۆڤاری موجته‌مه‌عی کووه‌یتدا نووسراوه‌یێکی هه‌یه، ده‌فه‌رموێ: هه‌ر ده‌ ساڵ جارێ ده‌بێ قسه‌ و وتار و شێوه‌ی بانگه‌واز بگۆڕێ، چونکه بینه‌ر و بیسه‌ری ئێمه گۆڕاون و ده‌گۆڕێن. هه‌ر له‌م باره‌وه ده‌ڵێ: نووسراوه‌ی ساڵه‌کانی حه‌فتای زایینی که‌متر به‌که‌ڵکی ساڵه‌کانی هه‌شتا و نه‌وه‌دی زایینی دێت. به‌ڕاستی واده‌زانم ئه‌گه‌ر ئێسته له ژیانا بوایه ئه‌و ده‌ ساڵه‌ی ده‌کرد به چوار پێنج ساڵ. چونکه عیلم و ته‌کنه‌لۆژی و زه‌مان و نیازه‌کان و پرسیاره‌کان ئه‌وه‌نده خێرا و ئازا و به‌توندی ده‌گۆڕێن، هه‌ر فره‌ئاساییه که خه‌ڵکیش له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌دا بگۆڕێن. هه‌ر به‌وشێوه و زیاتریش پێویستی به‌و گۆڕانه‌یش له زوان و وتار و قسه و بانگه‌واز و که‌ره‌سه‌ی ده‌عوه‌تا هه‌یه. هه‌ر له‌م زه‌مینه‌دا، دوکتۆر قه‌رزاوی دوو کتێبی زۆر نایابی هه‌یه به‌ناو “خطابنا الاسلامی فی عصر العولمه” و “الصحوه الاسلامیه من المراهقه الی الرشد”. ئه‌م دوو کتێبه به‌ڕاستی ده‌بێ به وردی ته‌ماشا بکرێن و دیڕاسه و لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌سه‌ر بکرێ و تاوتوێ بکرێن و هه‌ر له‌و زه‌مینه‌دا نووسراوه‌یێکی بیرمه‌ندی گه‌وره، دوکتۆر عیسام به‌شیر هه‌یه که له ناوه‌ندی فیکری ئیسلامی وه‌سه‌ت باسی کردووه. ئه‌مانه‌ و نموونه‌یان به‌تایبه‌تی بۆ مامۆستایان و بانگخوازان زۆر پێویسته بیانخوێننه‌وه. له‌گه‌ڵ چاکه‌ی ئه‌و دوو کتێبه‌دا که ده‌ڵێم، خۆتان ده‌زانن ئه‌گه‌ر ئائێسته بینووسینایه، ئاڵوگۆڕی تێدا ده‌کردن و به‌م شێوه نه‌ده‌بوون که ئێسته وان له‌به‌ر ده‌ستا. چونکه بازێ شت ڕووی داوه که نیاز به ڕێنمایی تازه‌تر هه‌یه له‌مباره‌وه. پرسیاری تازه وه‌ڵامی تازه‌ی ده‌وێ. ئاڵوگۆڕی ڕاوبۆچوونه‌کان له مێژووی فیکری ئیسلامیدا له‌ناو زانایاندا هه‌ر له ژیانی خۆیاندا شتێ غه‌ریب و نامۆ نییه ‌و بووه‌ و هه‌یه، هه‌ر زۆر ئاساییه بوونه‌که‌ی و ئێسته‌یش ده‌بێ ببێ.لێره‌دا به پێویستی ده‌زانم که ئاماژه بکه‌م به فه‌رمایشتێکی بیرمه‌ندی گه‌وره‌ی وڵاته‌که‌ی خۆمان، کاک ناسر، خوا لێی خۆشبێ که بۆ لابردنی به‌شی عه‌ڕه‌بی خوتبه‌ی جومعه له کوردستاندا ده‌یفه‌رموو: «خوتبه ‌و وتار ئه‌وه‌یه به زوانی ئه‌و خه‌ڵکه و دانیشتوان بێ بۆ ئه‌وه لێی حاڵی بن، ئه‌گینه ئه‌وه موتبه‌یه، خوتبه نییه

۴. هه‌موولا ده‌زانین پایه و بنه‌ڕه‌ته‌کانی ده‌عوه‌ت نه‌گۆڕن و ناگۆڕێن، به‌ڵام شێوه‌کانی ده‌عوه‌ت و بانگکردن نابێ نه‌گۆڕ بن، چونکه به زه‌ره‌ر‌ه و ئه‌ده‌بیاتی ده‌عوه‌ت ده‌بێ هه‌میشه ئاڵوگۆڕ بێ به‌سه‌ریا.
فیقهی ده‌عوه یانێ چاک تێگه‌یشتن له‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه‌ی که باسی ده‌عوه‌ت ده‌که‌ن و وان له‌به‌ر ده‌سماندا و هه‌میشه هه‌ن و که‌ڵکیان لێ وه‌رده‌گیرێ و کارایی خۆیان هه‌یه و له‌هه‌موو ڕۆژگارێکدا وه‌کوو ئه‌ساس ده‌بێ موسوڵمانان بگه‌ڕێنه‌وه سه‌ریان، بۆ ئه‌وه‌ی که بیانخه‌نه کار. کاتێ تێکه‌ڵ به ژیانیان کردن ئه‌و ده‌قانه به زیندوویی راده‌گرن، به‌ڵام کاتێ به‌کارمان بردن، ئه‌وه تێکه‌ڵی ده‌که‌ین له گه‌ڵ بۆچوونی خۆمان و لیباسی به‌شه‌ری ده‌که‌ین به به‌ریانا. وه‌کوو محه‌ممه‌د کوڕی موختار شه‌نقیتی له کتێبی “الخلافات السیاسیه بین الصحابه: رساله فی مکانه الاشخاص و قدسیه المبادئ” ده‌ڵێ: «ته‌نانه‌ت به نیسبه‌تی پێغه‌ممه‌ریشه‌وه له‌گه‌ڵ ئه‌و گشته گه‌وره‌ییه‌وه که هه‌یه‌تی، کاتێ ئه‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه‌ی قوڕئان ده‌خاته کار و جێبه‌جێیان ده‌کا و تێکه‌ڵی ده‌کا به ژیان و زه‌مینییان ده‌‌کا، به‌شه‌ریبوون‌ به‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه‌وه ده‌رده‌که‌وێ.» له گه‌ڵ ئه‌م جیاوازییه‌دا که به نیسبه‌تی پێغه‌ممه‌ره‌وه هه‌یه، ئه‌مه‌ی که هه‌میشه خوای گه‌وره ده‌ستی پێوه بووه و چاودێری کردووه‌ و له هه‌ڵه پاراستوویه‌تی و یاداوه‌ری پێداوه، به‌ڵام بۆ باقی موسوڵمانان ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ نییه. که‌وایه هه‌ر ئه‌مانه‌ و نموونه‌یان بوون به ئه‌ساس بۆ دروسبوونی فیکری ئیسلامی، تا گه‌یشتووه‌ته ئێره‌ و له‌مه‌و دواش هه‌روا ده‌ڕوا. و ‌ئه‌م شته هه‌روا په‌ره‌ی سه‌ند، به‌تایبه‌تی له‌پاش نه‌مانی شووڕا و خوله‌فای ڕاشدین تا ئێسته، که بازێ له عورف و عاده‌تی ناله‌بار تێکه‌ڵ بوون به فیکر و فه‌رهه‌نگی ئیسلامی، له هه‌مان کاتدا له‌گه‌ڵ ڕۆحی دینیشا سازگار نین، که به‌دوورکه‌وتنه‌وه‌مان له عه‌سری سه‌عاده‌ت ئه‌م شته‌ی زیاتر پێوه دیاره، تا ئه‌و راده‌یه‌ که هه‌ر وڵاتێ له هێندێک شتی تایبه‌ت به‌ خۆیدا تێکه‌ڵ به فیکری ئیسلامی بووه، وه‌ها جێگه‌ی گرتووه که باسکردن و جیاکردنه‌وه‌یان له ئیسلام زۆر دژوار بووه. ـ هه‌ڵبه‌ت ئالێره‌دا له‌ باسی عورفدا جێی خۆیه‌تی بڵێم: که ئیسلام عورفی سه‌حیح و ڕه‌سه‌ن و پاک و خاوێن و دوور له خو‌ڕافات به ڕه‌سمی ده‌ناسێ و ده‌ستووری پێداوه، وه‌کوو ده‌فه‌رموێ:«خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ» [ئه‌عڕاف/١٩٩] […فه‌رمانیش به باو و نه‌ریتی چاک بده…]

ته‌نانه‌ت بازێ له زانایانی ئوسووڵ، به یه‌کێ له به‌ڵگه‌کانی شه‌ریعه‌ت دایانناوه. قه‌بووڵکردنی عورفی سالم و پاڵافته‌کردن و پاککردنه‌وه‌یان له عوڕفی ناسالم له مێژووی ئایینه ئاسمانییه‌کان و ئیسلامدا شتێکی غه‌ریب نییه. سه‌ره‌ڕای ئه‌میشه قه‌بووڵکردنی عوڕفی سالم نرخدانانه بۆ عه‌قڵی ئه‌و خه‌ڵکه. هه‌ر وه‌کوو ئه‌میشه ده‌زانین که عوظف و عه‌قڵه‌کان و سه‌مه‌ره‌کانیان و ئاسه‌واره‌کانیان له که‌سێکه‌وه بۆ که‌سێکی‌ تر و له کۆمه‌ڵگا‌یه‌که‌وه تا نیشتمانێکی‌ تر جیاوازی زۆر به‌دی ده‌کرێ. که‌وایه عوڕفی سالم هه‌م دین وه‌ری ده‌گرێ و هه‌م عه‌قڵ، که باسی ئه‌مه ده‌بێ به جیا بکرێ.
به‌ڵام هه‌ر وه‌کوو وتم تێکه‌ڵبوونی شتی بێبنه‌ما به‌و مه‌فاهیمه ڕاست و پاکانه ئه‌وه‌نده ئاڵۆزی دروست کردووه، بیسراوه‌ و وتراوه که ده‌ڵێن: ئیسلامی خه‌لیج[که‌نداو]، ئیسلامی عه‌ڕه‌بستان، ئیسلامی پاکستان و تاڵه‌بان، ئیسلامی ئێران و هه‌روه‌ها بۆ هه‌رکام له‌مانه بازێ فه‌رهه‌نگی خه‌ڵکی و خۆماڵی ئه‌و وڵاتانه‌ی پێوه ئاڵاوه و به‌ڕوونی پێوه دیاره، تا ئه‌و راده‌ گدیشتووه‌ که هێندێ شت تێکه‌ڵ بووه به دین بۆ هێندێ له موسوڵمانان وه‌کوو ئه‌سڵی دینی لێهاتووه و به‌نرخه‌وه ته‌ماشایان ده‌کرێ، نه‌ک ته‌نیا ئه‌مه، به‌ڵکوو ڕه‌نگدانه‌وه‌ی هێندێ شتی حه‌ڕه‌کی و بۆچوونی حه‌ڕه‌کی که‌سایه‌تییه حه‌ڕه‌کییه‌کانیش بۆ بازێ له شوێنکه‌وتوانیان خه‌ریکه جێگه‌ی‌ ده‌قه پیرۆزه‌کان بگرێته‌وه‌ و باسکردنیان بڤه بێت
!

برایه‌ک بۆی گێڕامه‌وه که له سه‌فه‌رێکی یه‌ک مانگه‌دا، له‌گه‌ڵ چه‌ن برای موسوڵماندا ده‌چێ بۆ پاکستان، له دانیشتنی ساڵانه‌یاندا به‌شداری ده‌کا. ئه‌و برا فه‌رمووی به چاوی خۆم بینیم و درۆ ناکه‌م که له جێگه‌یه‌کدا سیواکی ده‌سته‌جه‌معییان دانابوو. په‌تێکی پێوه به‌سرابوو، ئه‌و سه‌ری په‌ته‌که به‌سرابوو به بزمارێکه‌وه‌ له جێگه‌ی ده‌ستنوێژگرتن، هه‌ر که‌س ده‌هات سوڕی ده‌دا له ده‌میه‌وه‌ و ده‌ڕۆیشت.
ئه‌مه نموونه‌یه‌ک له‌و هه‌زاران نموونانه که چووه‌ته ناو فیکری ئیسلامییه‌وه که بۆ باسکردن ناشێن و که‌سانێک ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، ده‌یانه‌وێ له سه‌ده‌ی بیست‌ و یه‌کدا لاوان و خه‌ڵک و خوێنه‌واران بانگ که‌ن بۆ لای ئه‌و ئیسلامه‌ی به‌بۆچوونی خۆیان
!

ئه‌نجامدانی کارێکی وا له سه‌رده‌می عیلم و زانین و پێشکه‌وتنی پزشکی ‌و ته‌ندرووستیدا به ناوی ئیسلام و سوننه‌تی پێغه‌مبه‌ره‌وه، ئه‌وه‌نده ناشیرینه که به هیچ شێوه‌یه‌ک سیواککردنی وا نابه‌سرێ به پێغه‌مبه‌ره‌وه. جا ئه‌وه‌ش که زۆر جێگه‌ی سه‌رسووڕمانه ئه‌و کاره دزێوانه که لکێنراوه به ئیسلام و پێغه‌مبه‌ره‌وه، به ئیهانه‌تیش ته‌ماشا ناکرێ!
خوانه‌خواسته، له‌م به‌سه‌رهاته ئه‌وه‌م مه‌به‌ست نییه که ته‌حقیری ئه‌و موسوڵمانانه بکه‌م، “په‌نا به‌خوا”. به‌ڵام ده‌بێ ئه‌مه قه‌بووڵ که‌ین که عوڕف و عاده‌تی ناله‌بار تێکه‌ڵ بووه به ئیسلام، به‌ ناوی ئیسلامه‌وه و له‌سه‌ر حیسابی ئیسلامیش ده‌نووسرێ
.

۵. «إحیاء فقه الدعوه»: فیرووزئابادی له قامووسه‌که‌یدا ده‌ڵێ: ڕیشه‌ی فقهـ له جێگه‌یه‌کدا به‌کار ‌ده‌برێ که دژوارتر و ده‌قیقتر و عه‌میقتر بێ.
ڕاغیب ده‌ڵێ: فیقهـ باشتره‌ له عیلم. له‌سه‌ر ئه‌م ئه‌ساسه ده‌کرێ مانای جۆراوجۆریان لێ بکرێ. هه‌رچه‌ند هێندێ له‌ماناکان پێچه‌وانه‌ی ئه‌ساس ‌و ڕیشه‌ی که‌لیمه‌کانیش بێ. به‌ڵام هه‌ر باسی ده‌که‌م. بۆ ڕۆشنبوونه‌وه‌ی شته‌که و زه‌مینه فه‌راهه‌مکردن بۆ ئه‌وه‌ی که ئه‌مه‌وێ له‌م نووسراوه‌دا باسی‌که‌م
.
«
إحیاء فقه الدعوه» یانێ چاک تێگه‌یشتن له‌و ده‌قه‌ پیرۆزانه و جێبه‌جێ کردنیان له ژیانی ڕۆژانه‌دا و بانگکردنی خه‌ڵک بۆ لای
.
«
إحیاء فقه الدعوه» یانێ زیندووکردنه‌وه‌ی ئه‌و ئامراز و که‌ره‌سانه‌ی که له سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ر و یاران و شوێنکه‌وتووانی ئه‌وان به‌کاریان بردوون بۆ بانگه‌واز، ئێمه‌ش هه‌ر ئه‌وانه بگرین به‌ده‌سته‌وه که‌ ئه‌م مانایه جێگه‌ی بیرکردنه‌وه‌یه و دوورمان ده‌خاته‌وه له ڕۆحی مه‌سه‌له‌که
.
«
إحیاء فقه الدعوه» یانێ زیندوو کردنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌خلاقه جوان و ئاکاره به‌رزانه‌یه که یاران و شوێنکه‌وتووانی ئه‌وان بوویانه، که هه‌ر ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییانه بوو، بوون به هۆی ئه‌وه بچنه ناو دڵی خه‌ڵکه‌وه‌ و هیدایه‌تیان کردن و ئه‌و ئیسلامه‌یان گه‌یاند
.
«
إحیاء فقه الدعوه» یانێ خۆمان به‌رینه‌وه ئه‌و که‌ش و هه‌وایه‌ی که ئه‌و گه‌وره‌گه‌له‌ی تێدا ژیاون، له لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و شێوه‌کانی ئیداری و ژیان و ئاوه‌دانی و زۆر شتی‌ تر، که ئه‌میشه زۆر دوورمان ده‌خاته‌وه له خه‌ڵک و ژیان و له کاروان زیاتر دوور ده‌که‌وینه‌وه
.

«إحیاء فقه الدعوه» یانێ زیندووکردنه‌وه‌ی شێوه‌ی قسه‌کردن و ئه‌ده‌بیاتی وتاری و گوفتاریان و هه‌ر به‌و شێوه خه‌ڵک ده‌عوه‌ت که‌ین که ئه‌وان کردوویانه. که ئه‌م مانایه زۆر دوورمان ده‌خاته‌وه و کارایی ده‌عوه‌ت که‌م ده‌کاته‌وه و موسوڵمانان غه‌ریب ده‌که‌ون.
هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه ‌و زیاد له‌مانیشه جێگه‌ی بیرکردنه‌وه‌یه و ده‌بێ به‌وردی لێکۆڵینه‌وه‌یان له‌سه‌ر بکرێ و شی بکرێنه‌وه و کاری پسپۆڕی و کارناسییان له‌سه‌ر بکرێ
.

۶. خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێ: «ودخلوا البیوت من ابوابها»، واده‌زانم ئه‌م ئایه‌ته زۆر یارمه‌تیمان ده‌دا بۆ چوونه‌ناو ئه‌م باسه‌وه. ئه‌وه‌ی که‌ زۆر گرینگه له‌مباره‌وه، گه‌یاندن و جێبه‌جێکردنی په‌یامی خوایه، به‌هه‌ر شێوه‌یه‌کی گونجاو و مه‌شرووع و حه‌کیمانه له‌سه‌ر ئه‌ساسی چاوڕۆشنی.
هه‌موولا ده‌زانین موسوڵمان ده‌بێ بگه‌ڕێ بۆ ئه‌وه‌ی چۆن زه‌مینه‌ی هیدایه‌تی خه‌ڵک فه‌راهه‌م کات و چۆن ئه‌م دینه بگه‌یه‌نێ و کارێ بکا که کۆمه‌ڵگه گوێی بۆ بگرن و قه‌بووڵی که‌ن
.

له‌مباره‌وه ده‌توانین دوو شتی زۆر ئه‌ساسی و سه‌ره‌کی باس که‌ین:
یه‌که‌م: خۆشه‌ویستی بۆ خه‌ڵک، سه‌رفه‌نه‌زه‌ر له ڕه‌نگ و نه‌ژاد و ڕه‌گه‌ز و عه‌قیده و بیروباوه‌ڕ و پیشاندانی ئه‌و خۆشه‌ویستییه و خستنه‌کاری به زوان و ئه‌خلاقی ئیجتیماعی، له‌به‌ر ئه‌وه که خۆشه‌ویستی و سۆز شتێکی ده‌روونییه و به‌ کرده‌وه و گوفتار نه‌بێ نابینرێ و نازانرێ
.
دووهه‌م: به ده‌م خه‌ڵکه‌وه بوون و خزمه‌ت پێیان به ئه‌ندازه‌ی توانایی و لابردنی سته‌م له سه‌ریان. ده‌رمانکردنی ده‌رد و ئاسانکردنی گرفت و ناڕه‌حه‌تییه‌کانیان. ئه‌مانه‌ و نموونه‌یان کۆمه‌ک ده‌که‌ن به‌وه‌ی که موسوڵمان بچێته ‌ناو دڵی خه‌ڵکه‌وه. ئه‌وه‌ش ده‌زانین که کۆمه‌ڵگه نیازیان به‌م شتانه هه‌یه. هه‌ر وه‌کوو له قوڕئانیشه‌وه ئه‌مه به‌ڕوونی و ڕۆشنی ده‌رده‌که‌وێ. قورسایی و سه‌نگینی ئه‌م دوو دێوه‌زمه‌یه، یانێ هه‌ژاری و نه‌بوونی ئازادی و ئه‌منییه‌ت، که هه‌میشه له درێژایی مێژوودا پشتی خه‌ڵکیان شکاندووه، فه‌قیری و هه‌ژاری و ژێرده‌سته‌بوونی ئه‌م و ئه‌و کارێکی کردووه، ئه‌گه‌ر بزانن و ببینن که‌سێ دێ به‌ هاواریانه‌وه و دڵسۆزانه و بێته‌ماع، ئه‌م دوو به‌ڵا له‌سه‌ریان لاده‌با، یان لانیکه‌می هاوده‌ردییان له‌گه‌ڵ ده‌کا، ئارامش بۆ ده‌روون و ئاوه‌دانی بۆ ناو ماڵ و کۆمه‌ڵگایان درووس ده‌کا، زه‌مینه‌ی قه‌بووڵکردنی ئیسلام چاکتر فه‌راهه‌م ده‌بێ. به‌ڵام به بوونی ئه‌م دوو به‌ڵایه له کۆمه‌ڵگه‌دا، به‌تایبه‌تی ئاله‌م ڕۆژگاره‌دا و له وڵاتانی ناوه‌ڕاست‌ و به‌ ناو ئیسلامییه‌کاندا، خه‌ڵکی فه‌قیر ناتوانن له‌سه‌ر پێی خۆیان بوه‌ستن. به‌ڵێ گرفت زۆره و ناڕه‌حه‌تییه‌کان له ئه‌ژمار نایه‌ن، به‌ڵام زۆربه‌ی گرفته‌کان له‌م دوو به‌ڵا ڕه‌شه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرن و ده‌ته‌نێته‌وه
.

٧. مه‌علوومی هه‌موولایه‌که نه‌خۆشین و ده‌رده‌کانی ئه‌ندام و لاشه و جیسم جیاوازن، هه‌ر وه‌کوو ده‌رد و نه‌خۆشینه ده‌روونییه‌کانیش وان و جیاوازی به‌دی ده‌کرێ له نێوانیاندا و هه‌ر ئه‌م ئافه‌ت و نه‌خۆشینه فیکری و کۆمه‌ڵایه‌تییانیشه به نیسبه‌تی کۆمه‌ڵگا و تاکه‌کانیشه‌وه جیاوازی هه‌یه، هه‌ر وه‌کوو به نیسبه‌تی زه‌مان و ڕۆژگاره‌کانیشه‌وه هه‌یه ئه‌م شته به‌ته‌واوی ڕوون و ئاشکرایه.
کاتێ ئه‌مه‌مان زانی، به ئاسانی قه‌بووڵی ده‌که‌ین که ده‌رمانه‌کان و شێوه‌ی ده‌رمانکردن و ڕه‌وشی به‌رگری له‌و ئافه‌ت و ده‌ردانه زۆر جیاوازن و ده‌بێ به پێی زه‌مان و ڕۆژگار و کۆمه‌ڵگا و تاکه‌کان و بنه‌ماڵه‌کانه‌وه جیاوازی ببێ
.
که‌وایه ده‌بێ چاک بزانین هه‌ر به‌و نیسبه‌تیشه بۆ ئاڵوگۆڕی شێوه‌ی وتار و ده‌عوه‌ت و بانگه‌واز پێویست ده‌کا. چونکه بیسه‌ر و بینه‌ره‌کانمان گۆڕاون، هه‌ر وه‌کوو ڕۆژگار گۆڕاوه. ده‌بێ ئه‌ده‌بیاتی ده‌عوه‌ت و شێوه‌کانی بانگکردن گۆڕان بێ به‌سه‌ریدا
.

هه‌موولا ده‌زانین خه‌ڵک و زه‌مان و شێوه‌ی ژیان و بیرکردنه‌وه ‌و ده‌رده‌کان و نه‌یارانی دین و که‌ره‌سه‌ی به‌ربه‌ره‌کانی و ڕووبه‌ڕووبوون له‌گه‌ڵ دین و زۆرێکی‌ تریش گۆڕاوه و ئاڵوگۆڕ هه‌موو شتێکی گرتووه‌ته‌به‌ر و پرسیاره‌کانیش گۆڕاون. ته‌نانه‌ت پرسیاری ئه‌مڕۆ هینی دوێنێ نییه، چ جای ئه‌وه زۆر بچینه دواتره‌وه.
ئه‌گه‌ر به‌وردی ته‌ماشایه‌کی مێژووی فیکری پڕ له هه‌وراز و نشێوی ئیسلامی بکه‌ین و سه‌رنج بده‌ین له‌و ئاڵوگۆڕانه‌ی که له درێژایی زه‌ماندا هاتووه به‌سه‌ریدا، به‌چاکی بۆمان ده‌رده‌که‌وێ که‌ هه‌ر نووسراوێکی فیکری، به‌ ڕۆشنی نیازی سه‌رده‌می خۆی پێوه ده‌رده‌که‌وێ. ئه‌و بیرمه‌ند و نووسه‌ره، مرۆڤی سه‌رده‌م و ڕۆژگاری خۆی بووه و وه‌ڵام پرسیار و نیازه‌کانی سه‌رده‌می خۆی پێوه دیاره و ئه‌و ئاڵوگۆڕه له ته‌واوی سه‌ده‌کان و نووسراوه‌کان و شێوه‌ی نووسینه‌کان و جیاوازی فیکری و بیر و بۆچوونه‌کان به چاکی ده‌رده‌که‌وێ
.

له سه‌ره‌تای هه‌ڵهاتنی ڕۆژی ئیسلامه‌وه، خوێنه‌واره‌کانی ناو کۆمه‌ڵگا و که‌سانێ که نووسینیان بزانیبایه، ئه‌ویش به‌و شێوه زۆر سه‌ره‌تاییه، به په‌نجه‌ی ده‌ست ده‌ژمێردران. به‌ڵام ئێسته سه‌ده‌ی بیست‌ و یه‌که. خوێنه‌واری و ئاساره‌کانی عیلم و زانین هه‌موو جێگه و شوێن و کون و قوژبنێکی داگرتووه. وشکایی و به‌رزایی و نزمایی و بان و خوار، شه‌و و ڕۆژ، ده‌روون و بیروون، قووڵایی ده‌ریاکان، ئا له‌م ڕۆژگاره‌دا به هه‌زاران ڕشته‌ی ته‌خه‌سسوسی عیلمی هه‌یه و ده‌خوێندرێ که ڕۆژگارانی ڕابردوو و سه‌ده‌ پێشووه‌کان نه زانیویانه و نه بیستوویانه. له‌وانه‌یه به خه‌ویش نه‌یاندیبێ.
ئه‌گه‌ر به‌مشێوه بڕوا، به فه‌رمایشتی یه‌کێ له زانایان، ئه‌گه‌ر به‌شه‌ر نه‌بێ به به‌ڵا بۆ گیانی خۆی، هێشتا گڕوگاڵ ده‌کا. که‌وایه وه‌ڵامی پرسیاره‌کانی ئه‌م سه‌رده‌مه ‌و چاره‌ی ده‌رده‌کانی ئه‌مڕۆ له ئاسار و شوێنه‌وار و نووسینی نووسه‌رانی ڕابردوودا که‌م ده‌ست ده‌که‌وێ
.

له‌سه‌ر ئه‌م ئه‌ساسه، دروشمی ئه‌مڕۆمان بکه‌ین به‌مه‌ که: ئه‌مڕۆ و ئێسته له سه‌ده‌ی بیست‌ویه‌ک، چۆن خه‌ڵک بانگ بکه‌ین بۆ لای دینی خوا؟ باسی چی بکه‌ین و له‌کوێوه ده‌ست پێ بکه‌ین؟

سنه، عه‌لی ڕه‌حمانی
۸/۱۲/۱۳۹۳ هه‌تاوی

پێداچوونەوە : عەبوڵڵا عەلیپوور

درێژەی هەیە

از طريق
عبدالله علی پور
منبع
http://sozimihrab.org/
برچسب ها
نمایش بیشتر

علی رحمانی

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - نقده @ شغل : دعوتگر دینی و فعال اجتماعی - مدیر کانال تلگرامی @sozimihrab

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن