اندیشه ،دعوت

محرابیان یا مردان محراب

معنی لغوی محراب : محراب یعنی مکان مبارزه – با شیطان ، هوای نفس و مشغلت های دنیوی – سپس بصورت اسم برای بخش پیشین مسجد و صدر آن بکار برده شد (۱)
(صدای محراب) منظور آن عالم ربانی و دینی است که در طول تاریخ در آن سنگر با وسوسه و توطئه های شیاطین جن و انس مبارزه نموده و حقیقت اسلام  را تبلیغ نموده باشد  و از این سنگر و مکان مقدس صدای دلنشین موعظه و تعلیم قرآن و معارف دینی ، و پرورش انسان های پاک – فیه رجال یحبون ان یتطهروا- سرچشمه گرفته است .
در این مقاله مختصر به امید خدا به اهم ویژگی های برجسته یک ماموستا و مبلغ محراب و به دیگر تعبیر یک دعوتگر محرابی می پردازم امیدوارم همه ما ماموستایان محراب دارای چنین صفات و ویژگی هایی باشیم . تا انشاالله در عصر حاضر ادامه دهنده ی راه سلف صالح خود بوده و تأثیراتی را که آنان داشته اند ، داشته باشیم.
ویژگی های مردان محراب یا  ماموستایان ئایینی
۱) عالم و عارف به معارف اسلامی باشد
ماموستایی که می خواهد از محراب ، آیه های آسمانی را تبلیغ  نموده و آموزه های آسمانی را به گوش مستمعان برساند و می خواهد که مردم  از پیام رسانی وی متأثّر شوند ، برای او لازم و ضروری به نظر می رسد که عالم به معروف و منکر باشد و آگاهانه با مردم صحبت کند تا میان مستمعان خود مقبولیّت داشته و از سخنانش متأثر شوند .

برای اطلاع بیشتر از این ویژگی ،مطالعه کتاب “ثقافه الداعیه “دکتر قرضاوی پیشنهاد می شود.
۲) ایمان و باور داشتن به وظیفه و کار خود
ایمان داشتن به وظیفه و کار خود موجب می شود که سخنان صاحب این پیام بیشتر تأثیرگذار باشد و مردم گردآن جمع گردند .
باور به وظیفه ماموستایی یعنی از صمیم قلب آن را بپذیریم و فقط به خاطر مصلحت دنیوی حامل آن نباشیم و آن را با زینت های دنیوی و رفاه طلبی معاوضه ننماییم .
به عنوان اسوه و الگو می توان از رسول الله «محمد» درس گرفت ؛ چنانچه در تاریخ می خوانیم که روزی پیامبر (ص) توسط یکی از سران مشرک به نام عتبه پسر ربیعه به انواع و اشکال مادی و معنوی تطمیع می شود مثل ریاست ، ثروت و مال ، زن زیبا و … تا از این دعوت دست بردارد ، نه اینکه از ادامه ی کار خود پشیمان نمی شود و از سخنان عتبه متأثر نگشته ، بلکه با سخنان قاطع خود در زمینه ی ادامه راه خود و حقانیت آن ، عتبه را تحت تاثیر قرار می دهد ، نامبرده وقتی به جمع مشرکان برمی گردد ،همه  می گویند که چهره ی عتبه غیر از چهره ی قبلی است و به نظر می رسداز سخنان محمد (ص) متاثر شده است . (۲
۳) اخلاص و تجرد برای خدا
خداوند پیامبرش را مامور و مکلف می کند که اینگونه خود را برای الله مخلص نشان دهد می فرماید : « ‏ قُلْ إِنَّ صَلاَتِی وَنُسُکِی وَمَحْیَایَ وَمَمَاتِی لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ ‏» ترجمه : بگو : نماز و عبادت و زیستن و مردن من از آن خدا است که پروردگار جهانیان است .سوره الانعام آیه ۱۶۲
اگر ماموستایانی که در این سنگر (محراب) قرار گرفته ایم نیّات و اعمال خویش را برای الله خالص گردانیم ، و از ادای وظیفه تبلیغ ، تنها رضایت پروردگار را بجوییم ، مطمئن باشیم که به دنبال  این اخلاص ما ،  منافع مادی و معنوی نیز سرازیر خواهد شد. واگر ادای وظیفه از طرف ماموستایان صرفاً بخاطر رسیدن به  منافع دنیوی نباشد ، امکان ندارد که صدای آن ماموستا بر دل مخاطبانش می نشیند و مورد پسند دیگران واقع خواهد شد و خداوند  آن را مبارک خواهد نمود.
۴) حکمت و کاردانی
خداوند خطاب به پیامبرش  می فرماید : « ‏ ادْعُ إِلِى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» ترجمه : (( ای پیغمبر)) مردمان را با سخنان استوار و بجا و اندرزهای نیکو و زیبا به راه پروردگارت فرا خوان و با ایشان به شیوه ی هر چه نیکوتر گفتگو کن .سوره نحل آیه ۱۲۵
حکمت در کار یک ماموستا یعنی رعایت اولویّت ها و اینکه هر کاری در جای خود و یا هر سخنی در مکان خود ارائه دهی .
حکمت یعنی شناختن مخاطبان خود و درک عقل و معلومات آنان و مطابق حال آنان صحبت و عمل کردن
چنانچه در کتاب الجامع الکبیر سیوطی دیلمی روایتی از ابن عباس نقل می فرماید که ابن عباس هم از رسول خدا (ص) نقل می کند : روزی شخصی پیش پیامبر (ص) رفته و از رسول خدا خواسته بهشت را برایش توصیف نماید ، پیامبر (ص) می فرماید : بهشت مکانی است که در آن میوه و خرما و انار وجود دارد ، تا اینکه چهار نفر پیش رسول خدا می آیند که همگی خواستار توصیف بهشت بودند و برای هرکدام به نوعی دیگر بهشت را توصیف می فرماید ، در آخر حضرت عایشه فرمود : این چه جواب های بود ای رسول خدا ((یک سؤال  ولی جوابها متنوع )) پیامبر (ص) فرمود : مأمور شده ام که با مردم به مقدار درکشان صحبت کنم .
ابن الجوزی هم می فرماید : « و لا یَنبغی أَن یُملی ما لا یَحتَملُهُ عقول العوام »شایسته  نیست چیزی گفته شود که عقول عوام توان تحمل آن را ندارند . (۳)
۵)  پرورش بعد روحی و معنوی
ماموستا چون بیشتر سروکارش با روح و روان و با معنویات مستمعین است ، قبل از هر چیز باید خود دارای قلبی نرم و پرورش یافته باشد به گونه ای که معنویات و روحیات وی بالاتر از روحیات دیگران باشد ، زیرا سخنی که از دل برآید لاجرم بر دل نشیند .
چنانچه در این مورد خداوند ما را راهنمایی می فرماید :
« إِنَّ اللّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ترجمه : خداوند وضع هیچ ملتی را تغییر نمی دهد مگر اینکه آنان احوال خود را تغییر دهند. سوره الرعد آیه ۱۱
پس باید درون دعوتگر صالح و نیکوباشد تا بتواند دیگران را متحول کند ، و اصحاب دل را بیدار کند ، برای رسیدن به این مقام بهترین وسیله انجام نمازهای شب است که در دل شب بیدار شویم و مازاد بر ادای فرایض نمازهای مستحب شب را نیز انجام دهیم و با خدای مهربان و معشوق خود مثل رسول سرور (ص) در راز و نیاز باشیم تا اینکه گام و سخنی مؤثرتری داشته باشیم .
« یَا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ ‏‏ قُمِ اللَّیْلَ إِلَّا قَلِیلاً ‏‏ نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً ‏‏ أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً ‏‏ إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً ‏‏ إِنَّ نَاشِئَهَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْءاً وَأَقْوَمُ قِیلاً ‏» سوره المزمل از آیه ۱ الی ۶
ترجمه : ای جامه به خود پیچیده ، شب جز اندکی بیدار بمان ، نیمی از شب یا کمی از نیمه بکاه یا بر نیمه آن بیفزا و قرآن را بخوان خواندنی ، ما سخن سنگینی را بر تو نازل خواهیم کرد عبادت شبانه مؤثرتر و ماندگارتر و أقوال آن درست تر و پا برجاتر است . (۴)
۶) اعتماد به نفس داشتن و امیدوار بودن .
کسی که در این مکان مقدس (محراب) قرار دارد چون برنامه و کار وی ایجاد تغییر و تحول مثبت در دیگران است علی رغم آن همه تهدیدها و نابسامانیهای کنونی که علیه جامعه اسلامی وجود دارد و دشمنان دین با تمام امکاناتی که در اختیاردارند می خواهند کار و نتیجه کار ماموستا را خنثی نمایند ، لازم و ضروری به نظر می رسد که ما قشر ماموستایان در این سنگر امیدوارانه و با اعتماد به نفس به کار خود ادامه دهیم و دچار یأس و ناامیدی نشویم و هرگز از حرکت و تبلیغ و محراب داری باز نایستیم.
در غزوه احزاب زمانی  که مشرکین تمام توان خود را برای نابودی اسلام و مسلمانان بکار گرفته و به مدینه حمله ور می شوند و مدینه را محاصره می نمایند در این شرایط حساس و ترسناک که اصحاب حقیقتاً در تنگنا قرار گرفته بودند چنانچه قرآن تعریف می کند و زمانی که دشمنان از طرف بالا و پائین (شهر) به سوی شما آمدند ، و زمانی را که چشم ها از شدت وحشت خیره شده بود و جان ها به لب رسیده بود و گمان های گوناگونی درباره ی خدا داشتید در این وقت مؤمنان آزمایش شدند و سخت به اضطراب افتادند » سوره احزاب آیات ۱۰ و ۱۱
آری در این هنگام وقتی یاران آن حضرت در اثنای کندن خندق به سنگی برخورد می کنند و از سختی آن شکایت را پیش رسول خدا (ص) بردند و رسول الله (ص) خود شروع به شکستن سنگ می کند و با اعتماد به نفس و امیدوارانه در این مقطع حساس می فرماید :« بسم الله ، الله اکبر اُعطیتُ مفاتح الشام ، والله إنّی لأنظر قصورها الحمر الساعه» به نام خدا ، خدا از همه بزرگتر است ، کلیدهای شام – مرکز رومی ها – را دریافت نمودم ، سوگند به خدا همین الآن کاخ های قرمز رنگ آن را مشاهده می نمایم
و بعد از ضربه دوم به سنگ باز می فرماید :« الله اکبر أُعطیتُ فارس ، والله إنی لأَبصُر قُصُرَ المدائن الأبیض الآن » الله اکبر ، ایران به من داده شد ، سوگند به خدا کاخ سفید مدائن را الآن مشاهده نمودم،

و پس از ضربه سوم می فرماید : « بسم الله الله اکبر أُعطیتُ مفاتیح الیمن و الله اِنی لأبصُرُ ابواب صنعاءَ هی مکانی l  بسم الله ، الله اکبر ،کلیدهای یمن به من داده شد سوگند به خدا دروازه های صنعاء – پایتخت یمن – را مشاهده می نمایم و احساس می کنم آنجا حضور دارم
می بینیم که پیامبر (ص) در این سه پیام  از فتح شام و فارس و یمن خبر می دهد حال اینکه در محاصره شدید مشرکان قرار دارد و تحلیل ها بر این بود که به زودی مدینه ، پایتخت حکومت رسول الله سقوط خواهد نمود ولی رسول الله طوری امیدوارانه ظاهر می شود که به همه اصحاب امید می بخشد .

پس ما هم باید رهرو این مسیر مبارک رسول الله باشیم و در کار خود با اعتماد به نفس و امیدوارانه و با توکل بر خداکار خودرا ادامه دهیم ، تا مؤثر واقع شویم ، انشاء الله
۷)  متخلق بودن به اخلاق  نیکو
یکی از عوامل اساسی و مهم تأثیرگذاری شخص پیامبر در جامعه انسانی عمل و اخلاق حسنه ی وی بود که توانست خود را به عنوان بهترین شخصیت مؤثر جهانی معرفی کند « ‏ وَإِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ ‏» سوره قلم آیه ۴ همانا تو – ای محمد – دارای اخلاقی نیکو هستی
پس یک ماموستا هم که می خواهد کار آن حضرت را ادامه دهد و وارث او باشد باید با همان وسیله و اسباب ، اصلاح دیگران و تغییر در جامعه را دنبال نماید .
۸)مدیریت مسجد در همه ی ابعاد آن
مدیریت مسجد را می توان به دو بخش تقسیم کرد : یکی مدیریت جنبه ی مادی و ظاهری مسجد که ماموستا برای تأمین این ناحیه می تواند نظارت داشته باشد که در صورت امکان مسجدی مدرن و جذاب داشته باشد . دوم اینکه مدیریت بخش معنوی مسجد که در این زمینه ماموستا خود مستقیماً دخالت دارد به وسیله دایر نمودن انواع کلاس ها اعم از : روان خوانی و تجوید قرآن ، کلاس های تفسیر و عقیده و اخلاق و احکام و سیره پیامبر (ص) و اصحاب و …می تواند این بخش را مدیریت نماید.
باید ماموستا در بخش مدیریت کاری کند که مسجد را از حالت ایستا به حالت فعال درآورد و وقتی کسی از بیرون وارد فضای مسجد می شود احساس لذت و شادابی نماید و احساس کند وارد فضایی کاملاً معنوی گشته است .
در آخر از خداوند مهربان می طلبم که همه ی ما را در مسیر دین و دعوت سربلند و موفق گرداند و به صفات مذکور مزیّن و متخلق باشیم . آمین

نویسنده : حسن علی پور ؛ امام جماعت مسجد حضرت عثمان ابن عفان شهرستان سردشت

منابع :
۱-  زاغب اصفهانی ، المفردات فی غریب القرآن ، ماده : حَرَبَ
۲- المبارکفوری ، الرحیق المختوم صص ۷۵ و ۷۶
۳-سایت مسلم دات نت .
۴- دکتر خرم دل ، تفسیر نور ، سوره المزمل
۵- المبارکفوری ، الرحیق المختوم ص ۲۱۷

حسن علی پور

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - مهاباد @ شغل : امام جماعت مسجد

نوشته های مشابه

‫3 نظرها

  1. سلام برماموستایان عزیزکه در روزگارسخت زندگی امروزی سنگرمحراب را خالی نکردندوسرای باقی را بردنیای فانی ترجیح دادندوبا انواع ناملایمات وناگواری هاو… دوستان نادان ودشمنان حیله گرمبارزه کردندوسوختند.تابسازند خود ودیگران را. بسیاربسیارمفیدوجالب بود دست مریزادماموستاحسن عزیز!!!

  2. ده ست خوش خواجه زای به خیرت بداته وه ماموستا گیان بو بابه ته جوان وبه پیزه که ت هیوادارم به رده وام بی له نوسینی بابه تی واجوان دا.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن