اصول فقهفقه

نگاهی اجمالی به مقوله “فقه” و “تفقه” از منظر معاصران

"فقه" و "تفقه"

دکتر ٲیمن صالح
سخن مترجم:
بدون تردید فقه و احکام عملی در زندگی روزمره مسلمانان از جایگاهی ویژه برخوردار است، زیرا پس از پایه‌ریزی و شکل گرفتن بینش و جهان بینی درست نوبت به احکام و ارزش‌های اخلاقی می‌رسد؛ به بیانی دیگر: پس از آنکه فرد مٶمن خدای متعال را به عنوان فرمانروا و فریادرس بلا منازع خویش شناخت و قلب و درونش در این وادی حیات بخش آتش گرفت و به حرکت افتاد، باید تسلیم مطلق و بدون چون و چرای آن خالق آمر گردد تا از گفته‌های درست‌تر و گام‌های استوارتری بهره‌مند شود.
بنا بر این بخشی از نصوص وحی و هدایت الهی به بیان احکام عملی مٶمنان پرداخته است، لذا هر کس در زبان قرآن تخصص داشته و آگاه به مقاصد شریعت و مسائل روز باشد می‌تواند از آن چشمه زلال و جوشان جرعه‌ای نوشیده و زمینه رفع تشنگی برای سایرین نیز فراهم سازد. ولی شگفتا که این آیات مبین و روشنگر بر اثر تراکم احتیاط کاری‌های بعضا بی‌مورد و سخت‌گیرانه به مجموعه‌ای غُل و زنجیر ـ به قول استاد قرضاوی ـ بدل شده و به جای حلّال مشکلات بودن پدید آورنده معضلات و شیوه‌ای از دینداری گشته که عملی کردنش تنها برای حداقل افراد جامعه امکان پذیر می‌باشد.
نوشتار پیش‌رو گرچه تیتروار و مجمل است ولی مفید و مختصر به موضوع پدید آمدن و تقسیم‌بندی مکاتب و دیدگاه‌های فقهی معاصر بر پایه خوانش و قرائت‌های گوناگون از نصوص فقهی کتاب و سنت می‌پردازد، البته این امر مختص دوران معاصر نیست و ریشه در تاریخ عریض و طویل فقه و فقاهت داشته و بازگو کننده پاره‌ای از دیدگاه‌های گذشته است ـ هدانا الله لطریقه القویم المبین ـ.

مقصود از “فقه” التزام و پایبندی شخصی به احکام فقهی و فتوا بدانها برای مردم، و مقصود از “تفقه” فراگیری و آموزش مسائل فقهی به دیگران می‌باشد.
در این زمینه به طور کلی پنج دیدگاه به وجود آمده است، سه مورد از آنها صرف و خالص بوده و بقیه مختلط و آمیخته به شمار می‌روند.

الف) دیدگاه‌های خالص:
۱ـ ظاهرگرایان معاصر و برخی از پیروان جریان سلفیت فرامذهبی، این گروه معتقدند باید هم از لحاظ التزام و پایبندی و هم از نظر آموزش و فراگیری مسائل فقهی دلایل و نصوص جزئی را معیار قرار داد.
۲ـ مذهب‌گرایان و پیروان مذاهب چهارگانه، اینان بر این باورند که اتباع و دنباله‌روی از مذهب اصل و معیار است.
۳ـ طرفداران فقه تطبیقی، ایشان عده‌ای از اساتید دانشگاه‌ هستند که از بدو کار و فعالیت روش تطبیق و مقایسه میان مذاهب ـ و حداقل میان دو مذهب ـ را اتخاذ کرده‌اند.

ب) دیدگاه‌های آمیخته:
۱ـ عده‌ای معتقدند باید از لحاظ التزام عملی تابع دلیل بود ولی در زمینه آموزش و فراگیری و سپس التزام عملی به ویژه هنگامی که فرصت تحقیق و بررسی کم باشد، در چارچوب مذهب حرکت نمود.
۲ـ گروهی نیز بر این باورند لازم است در هر دو زمینه التزام و فراگیری دنباله‌رو مذهب بود و برخی اوقات نیز از نظر التزام عملی تابع دلیل بود.

لازم است این توضیح را بیفزاییم که طرفداران دلیل نیز با توجه به گرایش‌های مختلف به چهار دسته تقسیم می‌گردند:
۱ـ مقاصد نگران، کسانی کە در چارچوب مقاصد و مصالح و قواعد کلی دین حرکت می‌کنند.
۲ـ ظاهرگرایان، کسانی که به قشر و پوسته الفاظ و تعابیر اکتفا نموده و مغز و هسته را نادیده می‌گیرند.
۳ـ طرفداران تیسیر و آسانگیری، از نظر این عده دست‌یابی به سهولت و آسانی و پرهیز از عُسر و حرج در درجه نخست قرار دارد خواه از طریق تحقق مقاصد باشد یا ظوهر و الفاظ.
۴ـ درباریان و سرسپردگان حکام و سلاطین، هدف و غایت این گروه جلب رضایت فرمانروایان و عموم مردم است.

پایان

ترجمه و توضیحات: احمد عباسی

– بانه ـ ۵ / ۱۰ / ۹۷

برچسب ها

احمد عباسی

استان کردستان - بانه نویستده - مترجم - فعال دینی و اجتماعی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن