عقایدوعبادات

هدف از روزه گرفتن چیست؟

روزه از نظر منظر شرع، یعنی اینکه چگونه انسان می تواند یک روزه شرعی را ادا کند؟ باید بگویم:با خودداری کردن از باطل کننده های روزه از طلوع فجر(اذان صبح) تا غروب آفتاب روزه محقق می شود و باطل کننده های اصلی روزه سه مورد می باشند: خوردن و نوشیدن و نزدیکی زناشویی؛ زیرا خداوند متعال می فرماید: (فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ ۚ وَکُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ مِنَ الْخَیْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ) یعنى: (اکنون- در شب های رمضان- می توانید با همسران تان نزدیکی کنید و آنچه را که خداوند برای تان تقدیر کرده است را بطلبید لذا بخورید و بیاشامید تا سفیدی صبح از سیاهی شب (شفق صادق) برای تان آشکار گردد)البقره/۱۸۷ بنابراین خودداری نمودن از باطل کننده های روزه را در اصل “روزه” می گویند اما نوعی روزه وجود دارد که همه مردم – یعنی: مؤمنان روزه دار- در آن مشترک هستند و آن عبارت است از خودداری نمودن از باطل کننده های روزه از طلوع فجر (اذان صبح) تا غروب آفتاب؛حال سؤال اینجاست: آیا هدف از روزه گرفتن همین روزه مشترک، که تنها خودداری نمودن از خوردن و نوشیدن و نزدیکی زناشویی می باشد است؟ در پاسخ باید بگویم: خیر؛ بلکه هدف اصلی از روزه گرفتن پالایش نفس و رشد دادن آن به والاترین درجات تربیت و تزکیه می باشد زیرا خداوند متعال روزه را جهت تحقق تقوی در انسان مؤمن و موحد تشریع کرده و فرموده است: (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ)یعنی: ( ای مؤمنان روزه بر شما واجب شده است همانطور که بر امت های پیش از شما واجب بود تا- با ادای آن- پرهیزکار شوید)البقره/۱۸۳ و حقیقت و روح تقوی این است که انسان- با توحید و عملکردهاى شایسته اى که مورد تایید خداوند متعال و پیامبرش صلى الله علیه وسلم است، در بین خود و عذاب خداوند سپر و مانعى ایجاد کند که بدینوسیله از “متقین”(پرهیزکاران) محسوب می شود؛ حال چگونه می توان در بین خود و عذاب خداوند مانعی ایجاد نمود؟ این مهم با انجام دادن دستورات خداوند متعال و امید کسب پاداش اخروی در ازای انجام آنها و خودداری نمودن از موارد حرام و بیم داشتن از مجازات الهی محقق می شود و انسان به این شکل از زمره “پرهیزکاران” به شمار می رود.
تقوی مفهوم گسترده ای دارد و نقطه شروع با اصلاح و پالایش قلب ها آغاز گردد زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: ( ألا وإن فی الجسد مضغه، إذا صلحت صلح الجسد کله، وإذا فسدت فسد الجسد کله؛ ألا وهی القلب)یعنی: (آگاه باشید که در بدن، تکه گوشتی وجود دارد که اگر اصلاح شود همه اعضای بدن اصلاح می شود و اگر فاسد گردد همه اعضای بدن می گردد) و به همین دلیل رسول الله صلی الله علیه وسلم با اشاره به قلب خویش فرموده است: ( التقوی ها هنا، التقوی هاهنا، التقوی هاهنا)یعنی: ( اساس- و سرچشمه- تقوی اینجا (در قلب) است، اساس- و سرچشمه- تقوی اینجا است، اساس- و سرچشمه- تقوی اینجا است)از اینرو هدف از روزه گرفتن تنها خودداری نمودن از خوردن و نوشیدن نیست بلکه علاوه بر آن باید تاثیرات مثبتی اعم از خوب شدن اخلاق، اصلاح گشتن رفتار،استقامت در دین، پاکی ظاهر و پالایش باطن را به دنبال داشته باشد و اگر روزه فاقد ارزش های مذکور باشد حق آن ادا نشده و نتیجه مطلوب را به جای نخواهد گذاشت. در صحیح بخاری از ابوهریره رضی الله عنه روایت شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: ( من لم یدع قول الزور والعمل به، فلیس لله حاجه فی أن یدع طعامه وشرابه)یعنی: (روزه داری که گفتار و عملکرد باطل و حرام را ترک نکند بداند که خداوند هیچ نیازی به خودداری او از خوردن و آشامیدن ندارد) عبارت”قول الزور”در حدیث تنها گواهی دروغ را شامل نمی شود بلکه هر گفتار حرام( اعم از دروغ و بهتان و غیبت و…) را در بر می گیرد و عملکرد باطل،مشمول هر نوع کارحرام اعم از گناهان صغیره و کبیره، نافرمانی خداوند و ظلم و ستم به بندگان را شامل می شود لذا بایستی مؤمنان گفتار و عملکرد خویش را از آلودگی های حرام بپالایند خصوصا هنگامی که روزه هستند زیرا روزه ای که ملوث به گفتار و کردار حرام و باطل باشد نتیجه و هدف مدنظر افریدگار را در پی نخواهد داشت زیرا همانطور که گذشت رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: ( من لم یدع قول الزور والعمل به، فلیس لله حاجه فی أن یدع طعامه وشرابه)یعنی: (روزه داری که گفتار و عملکرد باطل و حرام را ترک نکند بداند که خداوند هیچ نیازی به خودداری او از خوردن و آشامیدن ندارد)
روزه بک عبادت شگفت انگیز و باشکوه است زیرا مایه پالایش نفس و تربیت آن می گردد و رسول الله صلى الله علیه وسلم در مورد آن می فرماید: (و الصوم جُنَّه) یعنی: (روزه سپر( ی در برابر شهوت ها و گناهان و آتش جهنم) است) و در روایت دیگری با لفظ ( و الصیام جُنَّه) وارد شده است که مفهوم هر دو روایت این است که روزه، سپری در مقابل آتش دوزخ و عذاب خداوند متعال می باشد و مصون ماندن از آتش جهنم بدون در امان ماندن از گناهان محقق نمی شود لذا مفهوم اصلی حدیث: (و الصوم جُنَّه) این است که: روزه سپری در برابر اعمال بدی است که منجر به ورود به آتش دوزخ می شود از اینرو سپری در مقابل آتش دوزخ تلقی می گردد.
در اینجا خودم و برادران و خواهران روزه دارم را که ممکن است در روزهای گرم به سبب حرارت دمای هوا دچار ناراحتی شوند را به حدیثی که امام بخاری و مسلم روایت کرده اند یادآوری می کنم که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: ( من صام یوماً فی سبیل الله، باعد الله بینه وبین النار سبعین خریفاً) یعنی: (هر فردی که یک روز در راه خداوند روزه بگیرد خداوند به مدت هفتاد سال در بین او و آتش دوزخ فاصله می اندازد) از خداوند متعال بخواهیم تا ما و شما را از آتش دوزخ و اعمالی که منجر به ورود آن می شوند دور کند.بنابراین باید ثمره روزه را در اخلاق و رفتار و گفتارمان مشاهده نماییم زیرا روزه حقیقی در تعالی روح نقش به سزایی دارد و انسان را به مراتب والا سوق می دهد و از اینرو برخی از نویسندگان روزه را ” اراده غالب و چیره” نامیده اند و به راستی هم چنین است زیرا روزه در بین انسان و گفتار و رفتار پست و زبون فاصله می اندازد و او را به والاترین افق های فضیلت و عزت ارتقاء می دهد؛ در صحیح بخاری وارد شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: (إذا کان صوم یوم أحدکم فلا یسخط ولا یرفث، فإن أحدٌ سابَّه أو شاتمه أو قاتله –فی بعض الروایات- فلیقل: إنی امرؤ صائم)یعنی: ( هرگاه یکی از شما روزه گرفت نباید مشاجره کند و ناسزا بگوید و اگر فردی به او دشنام و ناسزا داد یا اینکه خواست با او درگیر شود فقط بگوید: من روزه هستم) آیا این به معنای ضعف و ناتوانی در مقابل هتک حرمت و بی ادبی تلقی می شود؟ در پاسخ باید گفت: نخیر؛ بلکه این عکس العمل نشأت گرفته از شخصیت والایی است که روزه دار بوسیله این عبادت باشکوه به آن آراسته و مزین شده و رشد و تعالی یافته است و با اینکه خداوند متعال به تلافی کردن بدی با بدی اجازه داده و فرموده است: (وَجَزَاءُ سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِثْلُهَا) یعنی: (و پاسخ هر بدی، پاسخی همسان آن است)الشوری/۴۰ اما گوهر و فضیلتی که در روزه وجود دارد روزه دار را از وادی انتقام گیری بسوی قله گذشت و چشم پوشی سوق می دهد و در پاسخ شروران می گوید: ( من روزه هستم) همانطور که خداوند می فرماید: (وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ) یعنى: ( و از جاهلان درگذر)الأعراف/۱۹۹
بنابراین روزه داری که در برابر بی ادبی و بدرفتاری می گوید: ( من روزه هستم) در حقیقت اعلام می کند: چیزی که سبب شده است تا او را از تلافی کردن و مقابله به مثل باز دارد لباس پاکی است که از ظاهر و باطنی ناب برتن نموده است؛ ظاهری بهر نام امساک (خودداری از باطل کننده های روزه ) و باطنی با نام نیت؛ بنابراین وقتی ارزش های مذکور در گفتار و کردار و اخلاق و رفتار روزه دار تجلی پیدا کند آن موقع می توان آن را روزه حقیقی نامید زیرا روزه ای که فاقد ارزش های مذکور باشد نتیجه ای جز گرسنگی و تشنگی برای صاحبش درپی نخواهد داشت همانطور که در برخی از آثار وارد شده است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: (رب صائم لیس له من صومه إلا الجوع و العطش) یعنی: (بهره و نصیب بسیاری از روزه داران از روزه شان فقط گرسنگی و تشنگی است) و در حدیثی که گذشت رسول الله صلی الله علیه وسلم علل و اسباب محرومیت مذکور در روایت فوق را بیان کرده و می فرماید : (من لم یدع قول الزور والعمل به، فلیس لله حاجه فی أن یدع طعامه وشرابه)یعنی: (روزه داری که گفتار و عملکرد حرام را ترک نکند بداند که خداوند هیچ نیازی به خودداری او از خوردن و آشامیدن ندارد)
از خداوند می خواهیم تا توفیق ادای روزه مقبول را به ما عنایت فرماید روزه ای که اعمال مان با ادای آن صالح تر، اخلاق مان نیکوتر و دل های مان پاک تر از گذشته شود و مهمتر از همه اینکه آفریدگارمان الله جل جلاله از ما راضی گردد؛ خداوند عهده دار دعاها است و بر اجابت آنها توانا می باشد و درود و سلام خداوند بر محمد و خاندان و همه اصحابش بزرگوارش باد.
شیخ دکتر/ خالد بن عبدالله المصلح
تاریخ ترجمه:
١۴٣٧/٢/٢٣ هجری قمری

برچسب ها

نوشته های مشابه

یک نظر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن