اندیشهفقه

همسایه‌ات را چگونه به دینداری فرا می‌خوانی ؟؟

حمد و سپاس بیکران خداوندی را سزد که خالق یکتاست و هم اوست که دالّ بر خیر و نیکی است ..
و سپس درود و رحمت فراوان بر فرستاده راستینش ، مجاهد نستوه راه خیر و خوبی ، نیکی و نیکوکاری ، محمد مصطفی ، احمد مجتبی ، رئوف امتش و بر اهل بیت و یاران باوفایش و رهروان ابدیش تا به روز حساب و حشر …

❇️ اما بعد …
اسلام دین و مکتب برقراری روابط حسنه ، تعامل و مدارا و جذب و الفت دلهاست ،افراد امتش بسان فرزندانیند که همانان را به مهربانی و محبت فرا می‌خواند و امر می‌کند که یکایک امت همدیگر را به چشم عدالت بنگرند و کسی را بر کسی تمایز و برتری نباشد ( مگر به تقوای الهی ) …

🕋 قرآن کریم در زمینه سفارش مسلمین به شناخت حقوق متقابل و سپس رعایت و پیاده کردن و به انجام رساندن این حقوق ، آیات روشنگر و ( بدون ابهام و شفافی ) دارد و امر فرموده که مسلمین در تطبیق و عملی کردن احکام کتاب خدا بکوشند و در این راه اهتمام و جدیت تامّ خود را به‌کار گیرند .

بایک نظر اجمالی و کلی در قرآن می‌بینیم که پروردگار یکتا ابتدا از بیان حقوق خود بر بندگانش سخن رانده و در ادامه ، آنگاه حقوق بندگانش را نسبت به هم برمی‌شمارد و به‌طور کلی فرموده‌است که هر کجا که رابطه و نسبتی بین انسانها وجود دارد بلافاصله یک سری حقوق واجب نیز وجود دارد که افراد تشکیل‌دهنده آن رابطه نسبت به شناخت و ادا و عملی کردن آن حقوق موظف و مکلفند . تا در نتیجه عملی شدن آن وظایف از سوی افراد آنچه سهم و بهره جامعه انسانی می‌شود جز برقراری مهر و محبت نباشد و الفت و یکرنگی (و عدم کینه و بغض و عداوت و… ) کامل در بین افراد و اقشار مختلف بنیان نهاده شود.
نیز درون و روان آدمیان تهذیب یابد و اخلاق مزین به صفات نیک شود .
فرد مسلمان در جامعه اسلامی باید در هر چه بهتر ادانمودن حقوق دیگران ( مخصوصاً همسایگانش ) بر دوش خود نهایت توجه و التفات را داشته باشد و در تعامل و معاشرت روزانه و شبانه ، وجود خود را به نیکخویی و انجام هرچه بهتر وظایفش به نحو احسن تربیت کند.
فلذا با استناد به آیات قرآن و احادیث نبوی و سیره سلف صالح و پیشینیان نیکوکار امت می‌بینیم که از جمله مهمترین افراد دارای حق ( همسایگان ) هستند.

🕌 پروردگار متعال در باب رعایت حقوق همسایگان به نیکی امر فرموده‌است:

《 وَاعبُدُوا اللهَ وَ لَاتُشرِکُوا بِهِ شَیئاً وَ بِالوَالِدَینِ اِحسَانَا وَ بِذِی‌القُربَی وَ الیَتَمی وَالمَسَاکِینِ وَالجَارِ ذِی‌القُربَی وَالجَارِالجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالجَنبِ وَابنِ‌السَّبِیلِ وَ مَامَلَکَت‌ أیمَانُکُم اِنَّ اللهَ لَایُحِبُّ مَن کَانَ مُختَالَاً فَخُوُراً 》 ” سوره نساء ٣۶ ”

《 ترجمه آیه 》 :
《 ( تنها ) خدا را عبادت کنید و ( بس . و هیچ کس و ) هیچ چیزی را شریک او مکنید . و نیکی کنید به پدر و مادر ، خویشان ، یتیمان ، درماندگان و بیچارگان ، همسایگانِ خویشاوند ، همسایگانِ بیگانه ، همدمان ( در سفر و در حضر ، و همراهان و همکاران ) ، مسافران ( نیازمندی که در شهر و مکان معینی اقامت ندارند ) ، و بندگان و کنیزان . بیگمان خداوند کسی را دوست نمی‌دارد که خودخواه و خودستا باشد . 》

… و بر همین منوال است که دین اسلام به بهترین نحو ممکن ، همت به توصیه موکد و سفارش به رعایت حق همسایه گماشته است …
❇️ در اخبار و روایات نیز توجه خاصی به رعایت حق همسایه دیده میشود بگونه‌ای که هدف از آن که تربیت افراد امت اسلامی و متعهدشدنشان به پایبندی نکات مهم اخلاقی است کراراً به چشم می‌خورَد . در اینصورت که جامعه‌ای آکنده از مهر و الفت بنیان نهاده می‌شود …

🏫 همسایه تو کسی‌است که محل سکونتش به خانه تو چسبیده باشد و یا حداقل در نزدیکی آن واقع شده باشد ..
علمای مسلمان ، همسایگان را از حیث عدد و شماره از هر کدام از چهار جهت اصلی تا چهل منزل تعیین نموده‌اند.
بنابراین فراهم نمودن آسایش ، راحتی و رعایت حقوق هر کسی که خانه و مسکنش در این محدوده واقع شده باشد بر همسایگانش واجب است ..

از زمره حقوق همسایه این است که : ..

۱⃣ در مناسبتهای (مشروع) مختلفی که از سوی همسایه برگزار می‌گردد نظیر جشنها شرکت کنی

۲⃣ برای شرکت در مراسمات و مناسبتهای مفرح مشروع از وی دعوت کنی

۳⃣ وی را از طریق رفت و آمدهای معمول و صرفاً برای کسب رضای خداوند ملاقات کنی

۴⃣ هرازگاهی با بهانه‌های مختلف و حتی بدون مناسبت هدیه و کادویی هرچند ارزان‌قیمت به وی اهدا کنی

۵⃣ در هنگام بیماریش از وی عیادت کنی

۶⃣ در حضور و مخصوصاً در غیابش مال ، ناموس ، شرف و داشته‌های وی را مراقبت کنی

۷⃣ چنانچه به هر دلیلی ، خدای ناکرده ، مورد ظلم و تعدی از سوی کسی یا کسانی واقع شد ، یاریش کنی و تا زمان رفع گرفتاریش ، در کنارش به عنوان حامی و پشتیبان بمانی

۸⃣ در زمان نزول مصائب ، سختی‌ها و احیاناً فوت اعضای منزلش همانند برادری مخلص ، بدون هیچ چشمداشتی ،غمخوار و حامیش باش

۹⃣ به مهمانانش ، چه در زمان حضور وی و چه در غیابش حرمت گذاری و همانند مهمانان خود آنان را اکرام کن

🔟 در نشست‌ها ، مجالس مهمانی و مناسبتهای مختلف حمیّت و پشتیبانی از وی را فراموش نکنی

۱⃣۱⃣ همانگونه که پروردگار مهربان ، در گره و سختیهای زندگانی تو ، با گشایش و فرج ، گره از گرفتاریهایت میگشاید تو نیز سعی کن بر گره‌گشایی از مشکلات وی نهایت همت خود را به کار بری

۲⃣۱⃣ به هیچ وجه وی را مورد آزار و مزاحمت قرار نده و اگر احیاناً او در مورد تو مرتکب چنین خطا و لغزشی شد ، با صبر و شکیبایی خود ، به‌گونه‌ای رفتار کن که نهایتاً به اشتباه خودش واقف شود و آن‌ را مرتفع نماید و دیگر تکرار نکند

💟 و تمامی آنچه بیان شد در حدیثی که ابوهریره ( رضی‌الله عنه ) روایت نموده است موجود‌است که همانا رسول خدا ( صلی‌الله علیه و سلم ) فرمودند :

حق همسایه بر همسایه‌اش ، شش مورد است . عرض شد : آن شش حق کدامند ای پیامبر خدا ؟
فرمودند : اول اینکه در هنگام ملاقات به وی سلام کند. دوم اینکه هرگاه وی را دعوت نمود دعوتش را قبول کند . سوم اینکه زمانی که از وی درخواست مشورت و همفکری و نصیحت نمود ، بخل نورزد و وی را خیرخواهانه نصیحت و یاری نماید .چهارم اینکه هرگاه عطسه نمود و حمد خداوند را بر زبان راند در جواب وی بگوید : یرحمک‌الله .پنجم اینکه در زمان بیماری از وی عیادت کند و ششم و آخر اینکه هرگاه هسایه‌اش وفات کرد جنازه‌اش را تشییع کند .

✳️ مطالبی که بیان شد از جمله حقوق واجبی بود که هر همسایه مسلمانی باید در حق همسایه مسلمان خویش رعایت کند و بدیهی است که نیت و قصد مومن در این اعمال همانند سایر کارها ، خالصانه و بدور از هواهای نفسانی، تکریم خود و برتری جویی خویش بر همسایه و یا دیگران باشد . بلکه در کمال تواضع و خودکم‌بینی باید سعی کند در ادای این واجبات همت گمارد و منت‌پذیر نیز باشد .

اوج تأکید شریعت پاک اسلام و شکوه و زیبایی در این وظیفه همگانی ( رعایت حقوق همسایه ) را به صورت کاملاً واضح و شیوا در حدیثی میبینم که مادر مؤمنان بانو عایشه صدیقه روایت کرده‌اند که پیامبر ( صلی‌الله علیه وسلم ) فرمودند : ” جبرئیل ( علیه‌السلام ) آنقدر در مورد رعایت حقوق و التفات به همسایه به من سفارش نمود که گمان بردم هم‌اکنون است حکمی نازل شود و در آن قید شود که همسایه از همسایه ارث می‌برد .
( اینجا لازم دانستم نکته ای را که به نظرم بسیار مهم است بیان کنم و آن اینکه ارث بردن در دین اسلام جزء مواردی تعریف شده و تغییرناپذیر است که سهم اشخاص نزدیک به متوفی چه نسبی و چه سببی و عصبه کاملا تعیین شده است و لازمه برخورداری افراد از سهمیه میراث این است که با شخص متوفی نزدیکی فامیلی و قرابت داشته باشد و در مورد افراد بیگانه و غیر فامیل ارث شامل نمیشود و لیکن نکته مهم اینجاست که پیامبر اهمیت توجه به همسایه را در چنان جایگاهی و بابهترین تعبیری بیان کرده‌اند که ابداً غیر از این تعبیر زیباتری نخواهیم یافت و آن هم احتمال و انتظار ارث بردن همسایه از همسایه نهایت خطیر بودن وظیفه مسلمان را بیان می‌دارد و در یک کلام زبانم از بیان بیشتر این حدیث شریف قاصر است .. مترجم )

✳️ یکی دیگر از اهم موارد نصوص را که میشود بیان کرد در قرآن مییابیم که پروردگار کریم پس از سفارش به رعایت حقوق والدین و اعضای فامیل و نزدیکان ، بلافاصله صنف همسایگان را در رتبه بعدی قرار داده است بگونه‌ای که تعبیری جز این در ذهن و روح و روان مسلمان منعکس نمیشود غیر از اینکه همسایه شایان این است که نام و رعایت حقوقش در رتبه والدین و نزدیکان آورده میشود و این نکته و تعبیر در کتاب و کلام خداوند است و نه در کلام بشر که هر روز و هر لحظه قابل تغییر است..

✳️ از زمره حقوق همسایه این است که وی را همواره و حکیمانه به سوی پروردگار و عبادت و بندگی وی رهنمون شوی و این حق ، از جمله بارزترین حقوق همسایگان بر یکدیگر است .
چگونه می‌توانی تصور کنی و ببینی که همسایه‌ات بر اثر جهل و نادانی عصیان‌آلوده گشته و در منجلاب بدعت و گمراهی غوطه‌ور شده و تو بدون هیچ واکنشی ، شاد و مسرور و یا در خوشبینانه‌ترین حالت ، نسبت به وی و سرنوشت وی بی‌تفاوت باشی؟
پس جایگاه امر به معروف و نهی از منکر کی و کجا قرار است عملی شود؟ تو باید این واقعیت را درک کنی که پیش از عامه مردم ، این همسایگان تو هستند که اولیترند به اینکه آنان را به معروف رهنمون شوی و از منکر بازداری ..
در این زمینه و برای ارشاد همسایه‌ات نیازمند راهکارهای بسیار حکیمانه و از روی تدبر هستی که در ذیل چند نمونه را ذکر میکنیم ..

مراجعه به کتابها ، مقالات و رسالاتی که میدانی با وضعیت عقیدتی و اخلاقی همسایه‌ت متناسب باشد از جمله گامهای موثر در زمینه شناخت و ارشاد و رفع عیوب وی است . باید نهایت دقت را به کارببری تا مبادا بر اثر شناخت ناکافی و یا نادرست و عملکرد غیرحکیمانه و عجولانه نتیجه‌ای عکس آنچه موردنظر است محقق شود .باید دقت کنی تا مبادا براثر خودتدبیری ، احساسات وی را جریحه‌دار و یا کرامت و عزت‌نفسش را لکه‌دار کنی .
سعی کن نوارهای صوتی یا تصویری حاوی سخنرانیهای علمای عامل و حکیم و دعوتگران مجرب و دلسوز را تهیه کنی و به بهانه‌ها و یا مناسبتهای گوناگون به عنوان هدیه تقدیمش کنی . می‌توانی این نکته را که همسایه‌ات در میان خطیبان و داعیان بیشتر با کدام یک مأنوس و متأثر واقع میشود جستجو کنی و از نوارهای همان سخنرانان در اختیارش قرار دهی تا تاثیر کار بهتر و درصد موفقیت بیشتر شود .
یک برنامه مدون و هدفمند از زمان پخش این سخنرانیها و سایر برنامه‌های اسلامی مورد علاقه وی را تنظیم و دراختیارش قرار دهی تا خودش نیز در زمانهای مقرر برنامه موردعلاقه و مفیدش را بشنود و یاببیند . در اینصورت تو همانند وی در انجام اعمال خیر وصالح شریک اجر و پاداش خواهی بود . چنانکه از سلیمان بن بریده روایت است که :

مردی خدمت رسول اکرم ( صلی الله علیه و سلم ) مشرف شد و پیامبر به وی ارشاد فرمودند که برو و راهنمای خیر ونیکی برای دیگران باش ، چرا که هر کس رهنمون خیر و نیکی باشد همانند فاعل و کننده آن خیر ونیکی از اجر و ثواب بهره‌مند میشود بدون اینکه از پاداش فاعل خیر چیزی کم شود ..

✳️ الف ؛ تلاش کن همسایه‌ات را بر انجام عبادات و شعائر اسلامی ( مثل نمازهای عیدین و جمعه و … ) و مخصوصاً نمازهای واجب پنجگانه تشویق کنی ، اگر برایت میسر باشد هنگام خروج از منزل و به قصد رفتن به مسجد برای ادای نماز جماعت ( باید خودت هم اهل مسجد و نماز جماعت باشی ) همسایه‌ات را نیز به بهانه‌ای و نیتی صادق و حکیمانه همراه‌ خود سازی .دراینصورت وی احساس میکند دارای شخصیت مهم اجتماعی است و خود را به عنوان یک عضو مهم مسجد تلقی میکند و تشویق میشود . برای اینکار خیلی راحت می‌توانی با تلفن زدن قبلاً وی را آماده سازی و موافقتش برای همراهی و شرکت در نماز جماعت مسجد را ازوی بگیری .

ب ؛ اگر همسایه‌ات از زمره کسانی است که کاربر فضای مجازی است سعی کن با ارسال پیامهای حاوی مطالب آموزشهای دینی و مطالب و مفاهیم گرانبهای دینی ، معلم خوبی برایش باشی .

ج ؛ اگر همسایه‌ات دارای عیوب و خطایایی هست مطلقاً درجمع اشکالاتش را مطرح نکن و در فرصت مناسب و درخلوتی آرام و مهیا و با نیت خیرخواهی به‌وی تذکر بده و اصلاحش کن. نیت صادق در این برهه بسیار مهم است ، پس سعی کن قبلا نیتت را پاک گردانی و با قوه ایمانی پیش بروی .
درصورت اختلاف نظر باوی و نیاز به مجادله به نحو احسن با وی صحبت کن و استدلال بیاور تا راحت‌تر بتوانی وی را قانع و راهنمایی کنی .

د ؛ در مراسمات جشنها و اعیادی که معمولاً مردم به صورت گروهی و جمعی در پارکها و مکانهای مفرح گردهم می‌آیند در صورت امکان وی را دعوت کن .گاه‌گاهی که هم اجتماع زنان پیش می‌آید از وی بخواه که اهل و خانواده‌اش را نیز همراه خود سازد تا آنها هم در این مراسمات مستفید شوند.

سعی کن در خلوت عبادت خودت برای وی خیر، هدایت ،استقامت ، پایداری در دین و عبادت از درگاه خداوند طلب کنی و اگر احیاناً پرسشی در امور دین داشت علیرغم دانستن پاسخ سوالش وی را به محضر علمای عامل ، دعوتگران مخلص ، مرشدان و افراد صالح ببری تا هم به پاسخش برسد و هم با این افراد آشنا شود و من‌بعد بدون نیاز به حضور تو ، خود با آنان ارتباط برقرار کند و مستفیض شود …

ترجمه : عبدالمجید پاشایی

منبع: https://www.alimam.ws

از طريق
عبدالمجید پاشایی
منبع
sozimihrab
برچسب ها

عبدالمجید پاشایی

آذربایجان غربی - سردشت فعال دینی - مترجم - نویسنده و حافظ قرآن

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن