تاریخ

په خشان به بونه ی له دایکبونی پیغه مبه رمان

به بۆنه ی له دایک بونی پیغه مبه ری ئیسلام (د خ)
شه وبو،تاریکه شه و ئه نگوسته چاو،چ شه وێک،شه وێکی درێژ نه وه‌ ک شه وانی کورتی به هار که‌ زۆر زو کاتی خۆیان ده ده ن به روناکی به ره‌ به یان،تا چاوه کان زوتر دیمه نی به هاری دڵڒفێنی پڒ له سه‌ وزایی و گوڵ و گیاو باڵنده‌ و که ژو کێوو چیای ڒازاوه‌ ببینن،تا مێشک و بیره کان زیاتر بیر که نه وه له و سروشت و ته بیعە تە ،له و هه مو ناز و نیعمه ته،له و ڒێکو پێکی و نه‌ زمه جوانه،له و نه قش و نیگا ره،له وهه مو گوڵ و گیا جۆراو جۆرانه که چه‌ نده‌ زۆرن،چه‌ نده‌ جۆرن،سه‌ وزو سوور و زه‌ رد و بۆرن،له و هه مو گیان له به رانه که زل ووردن، چه ند مۆدێلن،ده‌ یان ره نگ وسه‌ دهاجۆرن،په‌له‌وه‌ری به سته زمانن،مه‌ل وباڵنده‌ ی نه‌خشین وجوانن،په‌پووله‌ی ڒه‌نگاوڒه‌نگی شه‌یدای شه‌من،زۆریان هه ن وه‌حشی ودڒنده‌ن،هه‌ندێک ژه‌هراوی وگه‌زه‌نده‌ن،هه‌ندێک ڒاده‌که‌ن،هه‌ندێک باڵنده‌ن،هه‌شیانه‌بێ پاوخه‌زه‌نده‌ن.
شه‌وێک به‌درێژایی شه‌وی پاییزکه‌مرۆڤ چه‌ندجارئه‌ودیوه‌ودیوده‌کات،شل ده‌بێ،خه‌و له‌ چاوی ده‌تۆرێ ، چاوه‌ڒوانه‌ ڒۆژباداته‌وه‌،زه‌وی سڒده‌بێ چاوه‌ڒێیه‌تیشکی خۆرسه‌رهه‌ڵداته‌‌وه،تا ڒۆژ هه‌ڵدێ شه‌خته‌وکزه‌بای ساردوسڒفه‌رمانڒه‌وایی سه‌رزه‌وی ده‌که‌ن.له‌وشه‌وه‌تاریکه‌دا کاروانی مرۆڤایه‌تی بێ سه‌رقافڵه‌ و ڒێ نوێن بوو، رێ دیارنه‌بو بێ نیشانه‌وسه‌روشوێن بو،له‌ئاسمان ئه‌ستێره‌کان که‌له‌دووره‌وه‌ هه‌ندێک روناکیان ده‌دا به‌ زه‌وی،هه‌ورێکی ڒه‌ش پێشی گرتن هێنده‌ی دی تاریکی خسته‌ سه‌ر زه‌وی له‌سه‌رزه‌ویش هیچ ڒوناکیه‌ک شک نه‌ده‌برا،نه‌کاره‌با و نه‌شه‌م ومۆم و نه‌چرا،له‌هیچ جێیه‌ک نه‌ده‌دیترا،له‌کاتێکا ئینسان نرخی نه‌مابو،ئه‌وئینسانه‌ی فرشته‌ سجده‌ و کڒنۆشیان بۆده‌برد،ببوبه‌دڒنده‌،به‌مرۆڤ کوژوخوێن ڒێژ،ببوبه‌ڒێگربه‌جه‌رده‌،چوبۆوه‌ڒیزی ئاژه‌ڵ نه‌ک ئه‌وه‌نده‌،بگره‌زیاتر دابه‌زی بوو،له‌ئاکاروڒه‌وشتی ئینسانی دا،به‌زی بو.له‌وه‌ختێکا زۆردار به‌هه‌رچه‌شنێ ویستبای زوڵمی ده‌کرد،ده‌ستێ نه‌بوتێکی شکێنێ،که‌سێ نه‌بوهه‌ستێته‌وه‌وشۆڒشێکی ڒاپه‌ڒێنێ،به‌گژی دابێ و ڒه‌گ و ڒیشه‌ی له‌بن بێنێ،حه‌ق و ڒاستی و دادپه‌روه‌ری نامۆ ببون ،که‌سێ نه‌بو ڒاینۆێنێ.له‌کاتێکاژن که‌شه‌ریکی ژیانی پیاوبو،ماف وبوونی دۆڒاوبو،خانووچکه‌ی ژیانی ڒوخاوبو،بوونی له‌کۆمه‌ڵگا نه‌نگ بو،لاباری ژیانی له‌نگ بو،زه‌وی به‌رینی لێ ته‌نگ بو،ئه‌وئافره‌ته‌ی پێغه‌مبه‌ران له‌باوه‌شی په‌روه‌رده‌کران،تا وای لێهات به‌زیندویی ژیرخاک ده‌کران،کۆمه‌ڵی ئینسان له‌ژێرلافاوی نه‌فامی وجاهیلی خنکابو،له‌سه‌ربه‌رزی و ڒزگاری بێ هیوابو. ئه‌ی محمد: له‌و وه‌خته‌دا له‌ به‌ره‌به‌یانی ڒۆژی دوشه‌نبه‌ی دوازده‌ی ربیع الاول له‌دایک بووی،چاوهه‌ڵێنانت له‌به‌ره‌به‌یان مزگێنی تێک ڒمانی کۆشک وقه‌ڵای شه‌وه‌زه‌نگی سامناکی نه‌فامی دا،وه‌ک ڒوناکی به‌ره‌به‌یان که‌مزگێنی نه‌مانی دێوه‌زمه‌ی تاریکی شه‌و ده‌دا.له‌وبه‌یانیه‌دا به‌یه‌که‌وه ‌دوو ڒۆژ هه‌ڵاتن،ئه‌و ڒۆژه‌ی تیشک ده‌به‌خشێ وهێز و وزه‌ ده‌دابه‌زه‌وی،ساڵهایی ساڵه ‌هه‌ڵدێ وئاواده‌بێ وبه‌رده‌وام له‌گه‌ڵ شه‌ومل ملانه‌ودژایه‌تییانه‌،تائێستاش نه‌یتوانیوه‌کۆتایی به‌تاریکی شه‌وبێنێ.به‌ڵام تۆخۆرێک بووی هه‌ڵاتی ڒوناکیت به‌زه‌وی به‌خشی،کۆشکی شه‌وه‌زه‌نگی نه‌فامیت تێک ڒماند،داری دادپه‌روه‌ری ویه‌کسانیت چه‌قاند،کانیاوی ژیانت ته ‌قاند،سه‌دان نه‌مامت پێگه‌یاند،مرۆڤی نه‌فامت تێ گه‌یاند،بناغه‌ی دیواری زۆردارت له‌رزاند.
ئه‌ی محمد:ئه‌ی نمونه‌ی خوو و خده‌،ئه‌ی مامۆستای ئینسانیه‌ت ،کانگای دادویه‌کسانیه‌ت،له‌یادی له‌دایک بوونت پڒپڒ له‌شادییه‌دڵم ،وه‌کوبولبول له‌سوێی گوڵم،حه‌سایه‌وه‌هه‌موگیانم،ئه‌ندامه‌کان به‌تێکڒایی ده‌گه‌ڵ دڵ وروح وگیانم،قه‌ت کاتی واخۆشم نه‌دیوه‌به‌درێژایی هه‌موژیانم.
ئه‌ی ڒابه‌ره‌ بێ نازه‌که‌م:له‌کاتێکابه‌منداڵی ویستیان بدده‌ن به‌دایان،چونکه‌بێ باب وهه‌تیوبوی،له‌بنه‌ماڵه‌ی بێ بژیوبووی،که‌س دایانی نه‌ده‌کردی،حه‌لیمه‌ش به‌ناچاری بردی،نه‌یان زانی هۆی ڒه‌حمه‌تی،کانگای خێروبه‌ره‌که‌تی،مه‌مکه‌کانی حه‌لیمه ‌که‌ وشک وبێ شیربوون،کاتێک ده‌مولێوی موباره‌کت لێ یان گیربون،له‌نه‌کاوێک پڒله‌شیربون،حووشتره‌که‌یان وشکی کردبوله‌به‌ر کزی وله‌به‌رپیریان،به‌هۆی تۆوه‌ گوانی ڒاسان له‌پڒشیریان.ئه‌وکات زانیان چه‌نده‌به‌رزی،خاوه‌ن خێروخاوه‌ن فه‌ڒی ،به‌دوورله‌خه‌راپه‌وشه‌ڒی.
ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر:ئه‌ی مامۆستای هه‌موبه‌شه‌ر،هه‌موتاوه‌کانی ته‌مه‌نت تائه‌وکاته‌ی کۆتایی ژیان،هه‌رتێکۆشای به‌بێ ووچان،تامرۆڤ خۆی بناسی،تاپله‌وپایه‌وئه‌رزشی خۆی بزانێ وبگاته‌ئه‌وکه‌ماڵه‌ی که‌کاڵای باڵایه‌تی،تاخو وخده‌ی ئینسانه‌تی له‌ژیانی دا ڒه‌نگ داته‌وه‌،تاچاکه‌ویستی وسه‌ربه‌ستی له‌ژیانی دا ده‌نگ داته‌وه‌.به‌ڵام نه‌زانه‌کان،سته‌مکاره‌ناحه‌زه‌کان له‌جیاتی پێزانین چه‌ندتۆمه‌ت وقسه‌ی ناڒه‌وایان بۆداده‌نای،ده‌یانگوت:شێتی ساحیری،ئاژاوه‌چی وژین تێک ده‌ری.به‌ردوداریان پێداده‌دای،منداڵه‌وردکه‌یان لێ هان ده‌دای ،دڒک وداڵ وچقڵ وچاڵیان له‌سه‌رڒێگابۆداده‌نای،ورگه‌وشتریان به‌سه‌رداده‌دای.به‌ڵام تۆی مرۆڤ ویست،تۆی خاوه‌ن سۆز،ئه‌وهه‌موئێش وژانه‌نه‌یان توانی ڒقت هه‌ستێنێ،له‌جیاتی به‌گژیان دابێی دوعاونزات بۆده‌کردن.
ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر:ڒۆژانی ڒه‌شی جاهیلی واهاته‌وه‌:کۆمه‌ڵی ئینسان له‌گێژاوی نه‌فامی داخه‌ریکه‌ نوقم بێ که‌سێ نیه‌ وریای کاته‌وه‌،هه‌رچی قانون ویاسای خوایه‌ ژێرپێ نراوه‌،باوومۆدێل وداب ونه‌ریتی جاهیلی جێی گرتۆته‌وه‌،خه‌ڵاته‌که‌ت که‌ ئارام به‌خشی دڵی پڒخه‌مه‌ ئێستاله‌تاقه‌ی مزگه‌وته‌کان خۆڵاوی یه‌ ،که‌سێ نیه‌لێکی کاته‌وه‌،یابه‌ده‌ستی دوشمنانی ناکه‌سه‌وه‌سوتێنراوه‌وخۆڵه‌مێشه‌که‌ی که‌سێ نیه‌ کۆی کاته‌وه‌،ڒێڒه‌وانی دینه‌که‌ت به‌تاوانی موسوڵمانی به‌هه‌زارهابه‌شیمیایی خنکێنراون،یابه‌کۆمه‌ڵ له‌پیرولاو،له‌ژن ومنداڵ ،له‌نێوکاناڵ به‌زیندویی ژێرگڵ کراون،به‌ده‌یان وبه‌سه‌دان له‌زینداناڒزێنراون.ئه‌وانه‌ی داوای مافی مرۆڤ ده‌که‌ن کوێربون،که‌ڒبون،لاڵ بون،نه‌یان دی ،نه‌یان بیست بۆهاواریان نه‌کرد ، مه‌گه‌رئه‌وان مرۆڤ نه‌بون؟!
ئه‌ی ڒابه‌ره‌ شیرینه‌که‌م:ئه‌وسه‌رده‌مه‌ش تێی دا ده‌ژین زۆرڒه‌شتره‌له‌وسه‌رده‌مه‌ی بۆی ناردرای،هه‌رچاوه‌ڒێی هه‌لێکی دین تاله‌ژێر سێبه‌ری قورئانه‌که‌ت ئارام بگرین،به‌هێمنی وبه‌دڵ خۆشی وبه‌سربه‌ستی له‌ژێرعه‌داڵه‌ت ودادپه‌روه‌ری بژین هه‌تا ده‌مرین.
احمدویسی
ساڵی ۱۳۸۵ هه‌ تاوی شاری ڒه‌به‌ت.

نمایش بیشتر

احمد ویسی

@نویسنده و مترجم و شاعر @ آذزبایجان غربی - مهاباد @ شغل : امام جماعت و خطیب

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن