اصولعقاید

کُرونا ویروس و قضا و قدر

این روزها با شیوع کرونا ویروس و اتخاذ تدابیر پیشگیرانه‌ از جانب نهادهای بهداشتی و اجرایی در سطح کشور، تا جایی که تصمیم به تعلیق موقتیِ برگزاری نماز جمعه کلان شهرها و حتی شهرهای استان ما نیز گرفتند.

در این میان و به‌دنبال این تصمیم سوالاتی از جانب نمازگزاران و مردم متدین مطرح می گردد که این امراض و اتفاقات و نظیر آن چه نسبت یا سنخیتی با ” قضا و قدر ” دارد !؟

در این میان سوالاتی مطرح می شود از جمله اینکه مگر می‌شود انسان مٶمن این قدر بی توکل باشد و فریضه‌ای همچون نماز جمعه و جماعت را به خاطر جلوگیری از این ویروس ترک نمود !؟ و بسیاری دیگر از این دست سٶالات.

قبل از هر چیز باید گفت که ” قضا و قدر ” از پایه‌های اساسی و بنیادین ایمان است و طبیعتاً عدم اعتقاد به قضا و قدر، تمام موارد دیگر از ارکان ایمان را نیز تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد و ایمان و اعتقاد آدمی را متزلزل می‌کند ؛ اما اینکە قضا و قدر چیست و معنای آن چیست، درک آن مهم است؟!

ما گاهی اوقات مسائل را قاطی می کنیم و قضا و قدر را بی‌نظمی و بی‌برنامگی و رهاکردن خود در برابر مقدرات و حوادث می‌پنداریم ، که در واقع این برداشتِ درستی نیست.

در این مقال سه نمونه  از رفتار و فرمایش مرتبط بزرگان دین را  بازخوانی می‌کنیـم.

۱- پیامبر اسلام (ص) می‌فرماید: ” من رکب البحر عند ارتجاجه فمات، فقد برئت منه‌ الذمه ” / هر کس به‌هنگام طوفانی شدن دریا،  به دریا بزند و غرق شود  هیچ نسبتی با او ندارم و از تعالیـم دین من به‌دور است.

۲ – حضرت عمر امیرالمٶمنین جهت سرکشی از لشکر اسلام به جبهه‌ی سوریه آمده بود، به ایشان عرض کردند که در شهر – حمص یا عمواص – طاعون آمده؛ حضرت عمر فرمودند پس سفر را کنسل می‌کنیم و بدانجا نمی‌رویم. یکی نزد امام عمر آمد و گفت: یا امیرالمٶمنین، از  قضا و قدر خداوند فرار می کنی و در می‌روی !؟ امام عمر فرمود:  نعم ” ٲفرّ من قدرالله الی قدرالله ” / آری، از مقدری که خطر و طاعون است فرار می‌کنم بسوی مقدری که که در آن امنیت است. از خطر طاعون به‌سوی امنیت پناه می‌برم و فرار می کنم.

۳ – امام عبدالقادر گیلانی جملەی مشهوری دارند که می‌فرماید: بسیاری از علماء وقتی به مسئله‌ی قضا و قدر می‌رسند، بخاطر پیچیدگیِ موضوع از تبیین آن سستی نموده وامتناع می‌ورزند و بدان ورود نمی‌کنند؛ اما من در این موضوع، خدای سبحان دریچه‌ای را به‌رویم باز کرده‌اند و آن اینست که ” نازعت اقدارالحق بالحق “/ بە کمک خدای سبحان، در برابر مقدراتِ خداوند[امراض و بلایا] به وسیله‌ی مقدرات خدا[ درمان و پیشگیری] ایستادگی کردم.

مقدرات، یعنی چیزهایی که خداوند مقدر کرده است، خداوند مقرر کرده که انسان‌ها در دنیا به بیماری و بلاهای متفاوت مبتلا گردند؛ اما در طرف مقابل آن، درمان و پیشگیری را نیز قرار داده است.

در کلام پیامبر هست که می‌فرماید: تداووا… یعنی قدَر درمان را به‌ جان قدَر بیماری بیندازید، قدَر علم و دانش را به جان قدَر جهل و نادانی بیندازید و …
اما ادامه‌ی فرمایش امام عبدالقادر گیلانی خیلی حائز اهمیت است که می‌فرماید: ” والولیّ من ینازع القدَر و لا یسالمه ” / ولی خدا آن کسی است که در برابر مقدرات بایستد و آنها را به چالش بکشد؛ نه اینکه در برابر مقدرات سرِ تسلیم فرود آورد؛ یعنی اینکه ما به عنوان انسان باید برای ادامه‌ی حیات و زندگی برنامه‌ریزی و تلاش مستمر داشته باشیم.

اگر قضا و قدر عبارت‌از بی‌برنامگی و رهاکردن خود در برابر حوادث می‌بود، باید پیامبر اسلام از همه‌ی انسان‌ها بی‌نظم و انضباط‌ تر، بی برنامه‌تر می‌بود!!

پس معلوم است که معنی قضاو قدر هرچی باشد، ترک اسباب نیست، ترک نظم و برنامه‌ریزی و پیشگیری نیست.
نظام دنیا، نظام اسباب و مسببات است؛ قرآن در این باره به ما یاد می‌دهد: “کُلاًّ نُّمِدُّ هَـؤُلاء وَهَـؤُلاء مِنْ عَطَاء رَبِّکَ وَمَا کَانَ عَطَاء رَبِّکَ مَحْظُوراً / ٲسرا ۲۰
چه انسان با تقوا و چه انسان کافر، هر کدام  اگر اسباب لازم را اتخاذ کند نتیجه می گیرد و این سنت‌خدایی است.

خالد بن ولید  زمانی که هنوز ایمان نیاورده بود ، برای کشتن پیامبرصلی الله علیه و سلم  تاکتیک نظامی اجرا می‌کند و از پشت کوه ، لشکر اسلام را دور می‌زند و آنان را شکست می‌دهد، چرا؟ چون تاکتیک نظامی که یکی از اسباب پیروزی است، را اتخاذ کرده است.

در طرف مقابل، اصحاب رسول الله  رضی الله عنهم بخاطر بی‌انضباطیِ نظامی و ترک زودهنگام کوه؛ هفتاد جنازه را بر دوش خود انداختند و شکست را متحمل شدند!

” القدر یٶمن به و لا یحتج به “باید به قضا و قدر اعتقاد داشت  و طبق آن گام برداشت ؛ نه اینکه بعدها بدان استدلال نمود ؛ ولی متاسفانه نگاه ما به قضا و قدر، نگاهی پس‌رخدادی است که بعد از وقوع آن، معتقدیم که میل خداوند بر وقوع آن بوده است!

قضاو قدر، برنامه و دستورالعمل زندگی نیست، نمی‌شود که بر اساس قضا و قدر خود را در برابر بلایایی همچون سرما و گرما و طوفان و ویروس و… قرار داد و مریض و مبتلا شد!

نمی‌شود که جاده‌ها را تعریض نکرد و سرِپیچ‌ها با سرعت مطمئنه حرکت نکرد، به بهانه‌ی اینکه خدا مرا حفظ می‌کند؛ خداوند بدون اتخاذ اسباب ، کسی را از بلایا حفظ نخواهد کرد.

اگر ایوبِ پیامبر هم باشی و سلامتی و شفا را از خداوند درخواست کنی، خداوند بدون تهیه اسباب و مقدمات آن را به تو نمی‌دهد و همین است که خطاب به آن پیامبر همام می فرماید :” ارْکُضْ بِرِجْلِکَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ ” ص ۴۲ / باید پا بزنی و حرکتی داشته باشی تا شفا پیدا کنی.

اگر مریم و محبوب خدا هستی و گرسنگی امانت را بریده‌ است و از خدا کمک می‌طلبی، خدا می فرماید:
” وَهُزِّی إِلَیْکِ بِجِذْعِ النَّخْلَهِ تُسَاقِطْ عَلَیْکِ رُطَباً جَنِیّاً ” / مریم ۲۵
باید شاخه‌ی درخت خرما را تکانی دهی، تا خرمایی را برداری و بخوری.

پیامبر وقتی قصد یثرب می‌کند، گرمای ظهر را انتخاب می‌کند چون کسی بیرون نیست! و قضیه‌ی هجرت را فقط با ابوبکرصدیق مطرح می‌کند و ” رازداری” پیشه می‌کند.

اسماء و عبدالله را سفارش می‌کند که به‌دنبال آنان گوسفندان را حرکت دهند، تا ردّ و جای پایی از آنان نماند و توسط مشرکان تعقیب نشوند…

همه‌ی این موارد مبیّن و حاوی این پیام به من و توست که: زندگی دنیا یعنی برنامه‌ریزی، یعنی پیشگیری از شیوع ویروس و بیماری، یعنی استفاده از اسباب و ابزار، یعنی …

اگر کسی به بهانه‌ی قضا و قدر بهداشت ونظافت را رعایت نکند، آموزش و پرورش را تقویت نکند، دنبال علم و دانش نیفتد، نظم اداری و قانونمداری را را رعایت نکند؛ هیچ گاه رفاه و توسعه و آسایش را نخواهد دید!

پس می طلبد که در این برهه‌ی حساس زمانی، نمازگذاران و متدینین جامعه، بیشتر از هر کسی و بهتر از هر وقتی؛ توصیه های بهداشتی را رعایت کنند و در جهت تقویت بهداشت فردی و عمومی، سنگ تمام بگذارند و در جهت ترویج فرهنگ بهداشت عمومی سعی و تلاش وافر نمایند؛ زیرا همچنانکه گفتیم نظام قضا و قدر با هیچ کس تعارف ندارد، حتی پیامبر اسلام.

برگردان: کریم تاران
برگرفته از فایل صوتی استاد جلیل بهرامی نیا

برچسب ها

کریم تاران

استان آذربایجان غربی - میاندواب نویسنده و مترجم فعال دینی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن