اندیشهتربیت فرزندان

تربیت‏ به زبان ساده

رباره «تربیت‏»، گفتنى بسیار است. چه آنچه اولیاء محترم و علما و معلمان و مربیان دوست دارند بدانند و بخوانند، چه آنچه براى خود نوجوانان و جوانان عزیزمان ضرورى و سودمند است.

اما در این مختصر، تنها به ذکر مواردى معدود و محدود مى‏ توان پرداخت.

۱- «قرآن‏»

“وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لاِبْنِهِ وَ هُوَ یَعِظُهُ یا بُنَیَّ لا تُشْرِکْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظیم‏”؛ (به خاطر بیاور) هنگامى را که لقمان به فرزندش- در حالى که او را موعظه مى‏ کرد- گفت: «پسرم! چیزى را همتاى خدا قرار مده که شرک، ظلم بزرگى است.

“یا بُنَیَّ أَقِمِ الصَّلاهَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَکَ إِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ”؛ پسرم! نماز را برپا دار، و امر به معروف و نهى از منکر کن، و در برابر مصایبى که به تو مى ‏رسد شکیبا باش که این از کارهاى مهمّ است!

۲- «خودسازى‏»

از عمده ‏ترین هدف هاى پیامبران، آن بوده که ما را به مرحله‏ اى از کمال نفسانى و آراستگى به خصلت هاى خوب و خداپسند برسانند که هر چه بیشتر به مرز «انسان کامل‏» نزدیک شویم. از این مساله با عنوان «خودسازى‏» یاد مى‏ کنیم. افراد خودساخته، عقل را بر هواى نفس و سعادت ابدى را بر بهره ‏مندی هاى گذرا غلبه مى‏ دهند، خود را از چنگ وسوسه‏ هاى شیطانى مى‏ره اند و زندگى خود را بر دو پایه «عقل‏» و «شرع‏» استوار مى ‏سازند.

این هدف مهم را هم در باره خودمان باید محقق سازیم، هم در باره نسلى که امروز تحت تربیت مایند، و فردا سررشته‏ دار امور جامعه.

۳- «خداباورى‏»

قوى‏ ترین عاملى که انسان را در مقابل وسوسه ‏هاى شیطانى و گناه و تهاجم فرهنگى و سیل فساد، مقاوم نگه مى ‏دارد، «ایمان‏» است. این باور مقدس و درونى، نقش کنترل ‏کننده دائمى انسان را دارد که در خلوت و جلوت، در سفر و حضر، هادى انسان است. بى ‏آن، هر سقوطى براى بشر طبیعى و هر فسادى قابل پیش‏ بینى است.

«تربیت دینى‏» رسالت مهمى است که بر دوش پدران و مادران و مربیان است. کاشتن بذر ایمان و خدا ترسى و خدامحورى در دل و جانشان. این یک حق و وظیفه است.

امام زین ‏العابدین(ع) در رساله الحقوق خویش مى ‏فرماید: «حق فرزندت بر تو آن است که بدانى او از توست و در دنیا نیک و بد او به تو نسبت داده مى ‏شود و تو مسؤول کارهایى هستى که او را بدان ها گمارده ‏اى و عهده ‏دارش بوده ‏اى، همچون تربیت و تادیب شایسته، راهنمایى به سوى خداى متعال، کمک به او در مسیر خداپرستى و اطاعت از پروردگار…»

۴- «آداب اجتماعى‏»

معاشرت ما با یکدیگر ایجاب مى ‏کند که نکاتى را در برخوردها مراعات کنیم. احترام و ادب در گفتار و برخورد، سخن گفتن شایسته، پرهیز از تحقیر و توهین و بى ‏اعتنایى، مراعات نوبت و حق دیگران و امثال این گونه نکات، «ادب اجتماعى‏» محسوب مى ‏شود.

اولیاء باید با تذکر دادن آن ها به فرزندان، نسلى مؤدب تربیت کنند. به تعبیر روایات «هیچ میراثى همچون ادب نیست‏» و این ‏ارث، از والدین به فرزندان مى ‏رسد. این سخن حضرت رسول‏«صلی الله علیه و سلم‏» نیز معروف است که «اکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم‏» فرزندانتان را گرامى بدارید و آنان را نیکو تربیت و ادب کنید.

شخصیت دادن به فرزندان و احترام گذاشتن به آنان در برخورد، معاشرت، صدا زدن و دنبال کارى فرستادن، آنان را با «ادب اجتماعى‏» آشنا مى ‏سازد.

۵- «دوست ‏گزین ‏»

روحیه جمعى داشتن و میل به رفاقت و دوستى با دیگران از نقاط مثبت در زندگى کودکان است. البته باید این گرایش فطرى را جهت داد و از آفت ها نگه داشت.

سهم دوستان در تاثیرگذارى اخلاقى و تربیتى (چه در جه ات مثبت،چه منفى) بسیار است. از این ‏رو نظارت بر این که فرزندانمان با چه کسانى دوستى مى ‏کنند و اطمینان به صلاحیت اخلاقى و سلامت ‏خانوادگى آنان لازم است. بى ‏توجهى به این مساله، گاهى سبب برخى انحرافات جبران ‏ناپذیر مى ‏شود و پشیمانى هم سودى نمى ‏بخشد.

معیارهاى دوست ‏گزینى و ویژگی هاى دوستان خوب را باید به فرزندان آموخت و آنان را نسبت ‏به خطرهایى که در کمین آنان است، آگاه ساخت، تا مسیر دوستى و مراوده با دیگران را با احتیاط و هوشیارى طى کنند و در دام و پرتگاه نیفتند.

برخى از بزرگان گفته ‏اند: دوستان و برادران سه گونه ‏اند:

یکى مانند غذاست، که پیوسته به آن محتاجیم ؛ ‏یکى مثل داروست، که گاهى به آن نیازمندیم ؛ ‏یکى هم مثل درد است که هرگز به آن نیاز نداریم

مهم!

شناخت معیارهاى صحیح در انسان هاى شایسته دوستى است، که هم خودمان باید آن ها را بشناسیم و هم به نسل آینده و قشر جوان بشناسانیم.

امام صادق‏«ع‏» فرمود:

با کسى دوستى و مصاحبت کن که مایه آراستگى و زینت تو باشد، نه آن که تو سبب زینت او گردى. این، همان است که در شعر معروف آمده است:

همنشین تو، از تو به باید تا تو را عقل و دین بیفزاید
۶- «حق والدین‏»

در این بخش، روى سخن با فرزندان و نوجوانان است.

البته بزرگ ترها هم مى ‏توانند فرزندان خود را با این فرهنگ، بار آورند. در اسلام، از مهم ترین وظایف و حقوق، نیکى به پدر و مادر و مراعات حقوق آنان و ادب و احترام در برابرشان، اطاعت و اجراى دستورها و نظرهایشان است.

زحماتى که پدر و مادر در دوران خردسالى فرزند مى ‏کشند و با مهر و محبت، همه سختی ها را به جان مى ‏خرند تا فرزند را تربیت کنند، نباید مورد غفلت قرار گیرد.

قدرشناسى فرزندان از زحمات والدین، به این است که در بزرگى خود و در پیرى و کهنسالى آنان، پدر و مادر را از یاد نبرند و محبت هایشان را جبران کنند، بى ‏حرمتى روا ندارند، بر خلاف میلشان کار نکنند، دل آنان را نشکنند، آنان را نرنجانند و رفتارى کاملا متواضعانه در برابرشان داشته باشند.

کسى مى ‏تواند از فرزندانش این گونه برخورد را انتظار داشته باشد که خود، با پدر و مادرش چنین رفتارى کرده باشد. در حقیقت، فرزندان، از نحوه رفتار شما با پدر و مادرتان، ادب برخورد با شما را مى ‏آموزند و شما الگوى رفتارى آنانید.

از رسول خدا(صلی الله علیه و سلم) روایت ‏شده است:

«بروا آباءکم یبرکم ابناءکم‏»

به پدرانتان نیکى کنید، تا فرزندان شما هم به شما نیکى و احسان کنند.

به قول سعدى:

سال ها بر تو بگذرد که گذار نکنى سوى تربت پدرت تو به جاى پدر چه کردى خیر تا همان چشم دارى از پسرت؟

۷- «نماز»

گرچه دیر به «نماز» پرداختیم، ولى اهمیت آن بسیار است. رابطه با پروردگار و اداى شکر نعمت هایش به صورت نماز و دعا و نیایش و روحیه تضرع به درگاه او، جلوه تابانى از یک زندگى اسلامى است.

محور دین دارى و ستون استوار دیانت، نماز است. بنابر این فرزندان را باید «با نماز» تربیت کرد. از راه تشویق و تذکر، باید آنان را به نماز علاقه ‏مند ساخت. با مسجد و نماز جماعت ‏باید پیوندشان زد.

چنین تربیتى حتى مى ‏تواند سدى در مقابل تاثیرات «تهاجم فرهنگى‏» ایجاد کند. اهتمام ورزیدن پدر و مادر به نماز، این عبادت را در چشم فرزندان هم مهم جلوه مى ‏دهد. در این زمینه هم فرزندان به رفتار والدین مى ‏نگرند و بزرگ ترها نقش الگویى دارند. علاقه کوچکترها به نماز، گاهى از تماشاى حالات خوب نیایش و نماز و دعاى والدین سرچشمه مى‏ گیرد.

بگذریم … دامنه سخن را برچینیم. تربیت، بحثى است گسترده و کارى است تخصصى. ولى گفتیم نکاتى چند را در این مقوله با شما خوانندگان عزیز در میان بگذاریم.

فرزندان، امانت هاى الهى در دست و دامن اولیا و والدین هستند. امانت ‏دارى ایجاب مى‏ کند که نسبت ‏به تربیت ‏شایسته آنان کوشش جدى شود و در کنار تامین نیازهاى غذایى و وسایل تفریح و بازى و استراحت و تسهیلات لازم براى آموزش و ارتقاء سطح علمى، مسائل روحى و فکرى و ایمانى آنان هم رشد یابد و «تهذیب اخلاقى‏» سر لوحه حساسیت هاى پدر و مادر نسبت‏به یادگاران خویش باشد.

توصیه مى ‏شود والدین باسواد و اهل مطالعه، کتاب هاى تربیتى و روش برخورد شایسته و سازنده با فرزندان را، پیوسته در دستور کار خود قرار داده و با مطالعه این گونه آثار، همواره تکلیف سنگین و الهى خود را در خاطر داشته باشند.
تهیه و تنظیم : عبدالصمد شاهین نژاد
از اشنویه

برچسب ها
نمایش بیشتر

ســــۆزی میــــحڕاب

سایت ســــۆزی میــــحڕاب در آذرماه 1392 با همت جمعی از اهل قلم خوشنام و گمنام تاسیس شد ســــۆزی میــــحڕاب بدون جنجال و در اوج عملگرایی به ترویج مبانی میانه روی می پردازد ســــۆزی میــــحڕاب با هیچ جریان و هیچ احدی درگیری ندارد ســــۆزی میــــحڕاب رسالتی جز همزیستی و دگرپذیری ندارد

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن