تاریخ

همزیستی پیامبر با قریش و اهل کتاب

    پیامبر(ص)از روزی که از غارحراء پیام وحی را همراه خود به میان مردم آورد ، تعامل و ارتباطش با جامعه، جز رحمت ، سخاوت و عدالت چیز دیگری نبود ، با همه رابطه محبت و دوستی داشت ، همزیستی را تقویت می کرد و از عداوت و جنگ میان مردم گریزان بود و علی رغم آزارواذیت طاقت فرسایی که مردم مکه بر او و یارانش روا می داشتند باز کینه به دل نمی گرفت و آنان را دعا می کرد«اللهم اغفرلقومی فانهم لایعلمون » .

در یک جمله پیامبر (ص)از هر نوع تحرک که باعث تضعیف همزیستی در مکه می شد به شدت پرهیز کرده و اصحاب را به صبر و بردباری و حتی هجرت سفارش می فرمودند،با شروع شدن مرحله جدید و هجرت آن حضرت به مدینه ،دیپلماسی خود را بر ایجاد و تقویت وحدت و همزیستی ساکنان آن شهر متمرکز نموده واقدام به امضای مصالحه عمومی یا منشور مدینه نمود و از همه ساکنان شهر ، مسلمانان،مشرکان ویهودیان دعوت کرد که در این مصالحه شرکت نمایند.

   مبانی عقیدتی ،عدم امنیت کافی مسلمانان در مدینه،علاقه و باور راستین رسول خدا به همزیستی مسالمت آمیزوایجاد زمینه های اجتماعی برای توسعه طبیعی دین اسلام،خطرات جدی و تهدیدات حتمی بدویان حجاز و مشرکان قریش،مهم ترین عواملی بودند که از همان آغاز هجرت ، پیامبر و مسلمانان را به سوی ایجاد یک اتحادیه سیاسی در قالب جامعه مدینه وتحت حکومت حضرت رسول اکرم(ص)سوق می داد .

ضمن اینکه پیامبر(ص)در دیپلماسی وروابطش،هیچ انگیزه ای برای خشونت و ناسازگاری با مردم ندارد و اصل در روابط آن حضرت با مخالفان ، بر تفاهم و صلح استوار است نه بر پایه جنگ و خصومت ،{وان جنحواللسَّلم فاجنح لهاوتَوَکَّل علی الله، و اگر آنان به صلح  وهمزیستی  گرایش نشان دادند،تونیزبدان بگرای ، و بر خدا توکل کن .

 

@ مکانیزم های اجرایی دیپلماسی پیامبر در همزیستی با اهل کتاب

   اسلام آیین موسی و عیسی و زردتشتی را به عنوان سه آیین مقدس که پیامبرانی از طرف خدا مأمور ابلاغ آن به جامعه ی بشری بوده اند ، به رسمیت می شناسد ، نهایت اینکه معتقد است هیچ کدام از آیین های مزبور جنبه ابدی و جاودانی نداشته و سرانجام با آغاز دعوت جهانی اسلام منسوخ شده اند ،همین نرمش احترام آمیز موجب شده که پیامبر اسلام (ص) پیروان و سران اهل کتاب در جهان را به اسلام فرا خواند و در تعامل و روابط روزمره باآنان ، هدایتشان راجستجو کند .

 قرآن این حالت پیامبر را به نیکی ترسیم کرده{فلعلک باخعٌ نفسک علی آثارهم ان لم یؤمنوا بهذا الحدیث اسفاً،نزدیک است خویشتن را در پی روی گردانی آنان-اهل کتاب- از ایمان آوردن دق مرگ کنی واز خشم و غم اینکه آنان بدین کلام الهی،ایمان نمی آورند ،خودراهلاک سازی } 

  • حضورفعال در میان اهل کتاب

   سیره نویسان آورده اندکه پیامبر(ص)در مهمانی ها، مراسم تشییع جنازه های اهل کتاب حضور پیدا می کرد و همچنین از آنان هدیه قبول می کرد،از انسان های مریض عیادت می کرد و به تهیدستانشان کمک می نمود .

  تفصیل این موضوع در حقوق  و مزایای ذمیان قبلاً و بر همین سایت وزین به سمع و نظر علاقمندان رسیده است.

 

۲-ارسال نامه و سفیر به سران اهل کتاب در جهان

همه سیره نویسان مرحله بعد از امضای صلح حدیبیه را مرحله ای ویژه و تازه و نقطه عطفی در زندگی سیاسی پیامبر(ص)به شمارآورده اند .

  ابوزهره این مرحله جدید را اینگونه به تصویر می کشد:

دراین مقطع تاریخی ، میان رسول خداو مشرکان قریش ،با انعقادپیمان صلح ، جنگ خاتمه یافته بود و در این شرایط صدای حق ، تنهاصدایی شد که به سخن گفتن بلند بود ، در حالی که صدای چکاچک شمشیرها نیز خاموش شده بود ،دراین آرامش و درحالی که کینه ها فرو نشسته و همه سرکشی ها رام شده بود و دیگر آن کینه ای که در دل ها شعله بر  می افروخت وجود نداشت و بلکه این صلح استوار بود که  دل ها و جان ها را نرم می کرد ، کسانی که تا این زمان  با پیامبر (ص) می جنگیدند ، ایمان آورده و با دل هایی پاک شده از کینه ها و در حالی که مایه های دشمنی و پلیدی از آن بیرون ریخته شده بود ، به اندیشیدن پرداختند .

  نامبرده درادامه شرایط حاکم بر مکه  بعد از صلح حدیبیه را کاملاً به نفع دعوت اسلامی دانسته و می گوید:پس از انعقاد صلح حدیبیه ، هر رخدادی که اتفاق می افتاد، مردم را به سوی ایمان رهنمون می شد و هیچ کینه وحس انتقام جویی و خشمی ، زلال حقیقت را گل آلود نمی ساخت .

  ایشان توافق پیامبر درانجام عمره القضاء را در آن شرایط ویژه، بی نهایت مؤثر دانسته و می نویسد:عمرهالقضاء که در سال هفتم صورت گرفت ، دل های فراوانی را که از اسلام دور بود به آن نزدیک ساخت و آن هنگام که مؤذن،بر بام کعبه ندای توحید و ستایش خداوند را بلند کرد،دل های کینه توزترین کافران نیز نرم و به اسلام متمایل شد، قریش در این اثنا دید که چگونه محمد(ص ) خانه خدا را گرامی می دارد ، شعائر دینی را برپا می دارد،در مروه ، قربانی خویش را ذبح می کند ، به جای قطع روابط،دست دوستی دراز می کند و می کوشد تا سفره مهمانی بگسترد و همه را بر این سفرۀ محبت و مهربانی بنشاند .

  درچنین شرایطی بود که پیامبر (ص) بر آن شد که مرحله دیگری از دیپلماسی حکومت مدینه را در جهت تحقق اهداف اعتقادی،سیاسی ونظامی شروع کند ، شکی نیست که قبل از صلح حدیبیه و پیش از آنکه قریش  یعنی قدرتمندترین و مشهور ترین قبیله عرب و در عین حال سر سخت ترین دشمن مسلمانان ، به شناسائی دولت مدینه،ناگزیر گردد،این تلاش فاقد زمینه های عینی سیاسی بود.و باانجام صلح حدیبیه(ومصالحه عمومی ) سران قبایل عرب و حکام محلی و حتی سران امپراطوری های جهانی ،دیگرنمی توانستند به حکومت مدینه ، به عنوان حکومتی بنگرند که در معادلات سیاسی ،نظامی ، قابل اعتنا نیست ؛ زیرا دیگر محمد(ص) و حکومت او در مدینه ،باانجام این آشتی همگانی بیشترجزیرهالعرب رادرکنترل خود گرفته ودشمنان سرسخت خود را نیز در داخل سرکوب و ساکت کرده است .

  آری پیامبر (ص ) در شرایط زمانی و سیاسی این چنین، دیپلماسی خود را در ارسال نامه و سفیر به سران کشورهای جهان آغاز کرد و بدین صورت زلزله ای بس بزرگ در قلمرو حکومت آنان بوجود آورد .

  ابن سعد،تعداد سفرای رسولخدا (ص) به سوی سران جهان را هشت ، و تعداد نامه ها و پیام ها را هشتاد و سه عدد ذکر کرده است .و برخی از مورخان ، تعداد نامه ها را متجاوز از سیصد مورد ذکر کرده اند .

  لازم به ذکراست نامه های حضرت رسول (ص) گاهی توسط سفرا و یا اشخاص ویژه فرستاده می شد .

  این نکته مسلم است که نامه ، عنصر مستقلی در روابط دیپلماسی محسوب می شود، مشاهده حجم چشمگیر نامه ها و پیام های پیامبر بزرگوار اسلام،اهتمام آن حضرت را به این عنصر ویژه و مؤثر در دیپلماسی روشن می سازد .

 منابع :

  1. برهان زریق،الصحیفهمیثاق الرسول،ص۵۱۲-۵۱۳؛ غلام حسین زرگری نژاد،تاریخ صدراسلام،ص ۳۴۴.

۲.سوره انفال ،آیه ۶۱ .

۳.سوره کهف ،آیه ۶ .

  1. البخاری ، صحیح البخاری ، ج ۱ ،ص ۴۴۲ .
  2. رمضان البوطی ، فقه السیره ، ص ۳۴۶.
  3. محمد ابوزهره ، خاتم پیامبران ، ج۳ ،ص ۲۲۸.
  4. همان،ج۳ ص ۲۲۵ -۲۲۶ .

 

 

رسول رسولی کیا کارشناس ارشد قرآن و حدیث

نمایش بیشتر

رسول رسولی کیا

@نویسنده و مترجم @ آذزبایجان غربی - مهاباد @ شغل : دبیر آموزش و پرورش

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن