اندیشهدعوت اسلامی

اتخاذ مواضع درست مولود شناخت واقع

مواضع درست

دکتر سعد الکبیسی
سخن مترجم:
بدون تردید هیچ کار و تلاشی -اعم از بزرگ و کوچک و ارزشمند و کم اهمیت – بدون اخذ تمهیدات شایسته و اتخاذ اسباب لازم و مناسب یا اصلا تحقق نمی‌یابد و یا نتایج چندان مطلوب و رضایت بخشی به دنبال نخواهد داشت.
یکی از امور بسیار مهم، مبارک و سرنوشت‌ساز، انتقال هدایت حیات بخش الهی به سمع و نظر جهانیان است، لذا اتخاذ تدابیر لازم و سازوکارهای مقتضی جهت دست‌یابی به این آرمان آرام بخش اجتناب‌ناپذیر است. یکی از این سازوکارها شناخت کافی و وافی از مخاطبان و شرایط و اوضاع و احوال زمانی و مکانی می‌باشد، چرا که داعی فاقد این خصیصه ارزشمند نمی‌تواند پیام دین خدا را کما هو الحق به دیگران انتقال دهد و ناگزیر در طی طریق دعوت ناکام مانده و یا دچار انحراف و کجروی می‌شود.
به بیانی دیگر: بدون لحاظ و ارزیابی متغیرات و ثبات قدم بر ثوابت، در اتخاذ تصمیمات و مواضع لازم در برابر حوادث و رخدادهای پیش آمده در دام مهلک افراط و تفریط افتاده و به جای تعامل درست و عزتمند در ورطه تقابلی یاس‌آور و نابرابر سقوط خواهند کرد، لذا برای پرهیز از این محظور باید به نخستین داعی و گیرنده کلام حق یعنی پیامبر نور و رحمت ـ ص ـ تاسی جست و راه و رسم ایشان اسوه و الگو قرار داده شود که چقدر در این زمینه نیز همچون سایر زمینه‌ها توانا و چیره دست بوده است.
متاسفانه جریانات و داعیان اسلامی معاصر در بسیاری موارد فاقد این خصلت و خصیصه‌ بوده و نتوانسته‌اند راه این بزرگوار را ادامه دهند، لذا غالبا مواضعی نامناسب اتخاذ نموده و یا فراتر از توان و ظرفیتهای خود اندیشه و عمل کرده‌اند که بعضا نتایج ناگواری نیز به دنبال داشته است.
نویسنده ارجمند نوشتار پیش رو به این نقص و کمبود در میان مسلمانان پی برده و به خوبی زوایایی از آن را در میان سیره رسول‌الله جستجو نموده و به رشته تحریر درآورده است، امید اینکه مورد استفاده شایسته همگان به ویژه رهبران و داعیان دین خدا قرار گیرد ـ و الله الموفق للصواب ـ.

یکی از اشکالات بزرگ و اساسی کار کسانی که بر مسند رهبری و پیشگامی مردم در امر سیاست، فتوی و پرورش، تکیه زدەاند این است کە افق دیدشان بسیار محدود بوده و دورتر از جلو چشم خویش را نمی‌بینند.
این نقص و کمبود در دنیای کنونی بیشتر برجسته و نمایان است، زیرا حتی تصمیمات و برنامه‌ریزی های کشورها و مراکز تصمیم‌گیری دور دست و همچنین تصمیمات ما نیز تاثیر متقابل بر یکدیگر دارند؛ لذا عدم شناخت کافی از توازن قوای سیاسی، نظامی، فرهنگی و اقتصادی در سه سطح داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی به امور ناگواری همچون گرفتار کردن و در مخمصه انداختن عمومی، شتابزدگی در اقدامات و تصمیمات و افتادن در دام نتایج فاجعه‌باری، منجر می‌گردد.
انسان وقتی به زندگی و سیره مبارک و عطرآگین رسول رحمه للعالمین ـ ص ـ می‌نگرد دچار حیرت و شگفتی خواهد شد که میزان درک و شناخت این بزرگوار از شرایط داخلی ( مکه و مدینه )، منطقه‌ای ( شبهه جزیره عربستان ) و بین المللی ( امپراطوری های فارس، روم، مصر و حبشه) تا چه اندازه بوده است!
هیچ پیامبری را ـ صلوات الله علیهم اجمعین ـ نمی‌بینی که تنها به امر آموزش فضایل اخلاقی، روشهای بندگی و عقاید و باورها پرداخته باشد بلکه با استمداد از ملکه فطری، منزلت معصوم نبوت و رسالت و مشاوره مدام با صاحب نظران پیرامونش، آگاهی و اطلاع کامل از تغییر و تحولات داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی داشته و بر این اساس موضع‌گیریهای متناسب با شرایط مختلف ـ اعم از برنامه‌ریزی، تعامل، کوششهای دیپلوماتیک و نظامی، تلافی، مجازات، موفقیت و پیروزی، شکست و تصحیح و جبران اشتباهات ـ را به نحو شایسته اتخاذ می‌کرد، پیامبر بزرگوار اسلام هم از این قاعده مستثنی نیست که در اینجا فرازهایی مربوطه از سیره نورانی‌اش را ورق می‌زنیم:

الف) در بعد داخلی:
ایشان ـ ص ـ در چارچوب داخلی و محلی بسیار حکیمانه و داهیانه عمل می‌نمودند، که به پاره‌ای از آنها اشاره می‌نماییم:
ــ تا زمانی‌که در مکه مکرمه حضور داشتند با ملاحظه فاکتورهایی همچون عدم برخورداری از توان لازم، حرمت و منزلت مکه و مسالمت‌آمیز بودن دعوت الهی هیچگاه علیه دشمنان و مخالفانش دست به اسلحه نبرد.
ــ هنگامی که وارد سرزمین مبارک مدینه نور و رحمت شد بلافاصله اقدام به ساخت و تاسیس مسجد نمود تا به عنوان مرجعی برای جامعه جدید تلقی گردد.
ــ عقد قرارداد اخوت و برادری ایمانی میان مهاجرین و انصار، تا رکن رکین همکاری اجتماعی تحقق یابد و از سوی دیگر با اهل کتاب موجود در مدینه نیز عهد نامه نوشت تا استقرار دولت و صلح و آشتی داخلی به وجود بیاید.
ــ از لحاظ مالی و اقتصادی هم بازاری را بنا نهاد تا منابع ثروت و درآمد را میان همگان تقسیم و از احتکار و جمع شدن اموال در دست یهودیان جلوگیری به عمل آورد.
ب) در بعد منطقه‌ای:
پیامبر خدا ( ص ) در این زمینه گامهای بلند و حکیمانه زیر را برداشت:
ــ امضای قرار داد آتش بست با قبیله متجاوز قریش تا وی را به زانو درآورد.
ــ هم پیمانی با قبائل مسلمان و کافر شبهه جزیره عربستان.
ــ استقبال از هیئت های نمایندگی بیعت کننده.
ــ تبعید عناصر و نیروهای توطئه‌گر.
ــ پذیرش ایمان و تعهد ظاهری از اعراب و اکتفا به انجام کلیات دین و همچنین تالیف قلوب افراد ضعیف الایمان در میان ایشان.

ج) در بعد خارجی و بین‌المللی:
پیامبر حکیم و دانا و آیندە نگر در این زمینە نیز تصمیماتی اتخاذ فرمود:
ــ گسیل داشتن نمایندگانی مدبر و توانا به سوی سران و فرمانروایان کشورهای مختلف، ضمن دعوت ایشان به سمت خیر و فلاح دنیا و عقبی و نشان دادن نرمی و ملاطفت با آنان، برای تکمیل و تتمیم این هدف والا و ارزشمند هدایایی را نیز برایشان ارسال فرمود.
ــ بخاطر رعایت و همسویی با عادات و تقالید حکومتداری آن دوران، مهری را ساخت و نامه‌های ارسالی خویش را نیز ممهور به آن مهر رسمی کرد

و اینک به پارەای دیگر از اقدامات و تصمیمات داهیانه پیامبر گرامی اسلام کە حاکی از تلاش آن ابر مرد تاریخ بشریت برای شناخت و آگاهی از محیط و شرایط پیرامون است، اشاره خواهیم کرد:
ــ پیش از وقوع جنگ و درگیری‌ها فردی توانا به نام ” نعیم بن مسعود ” ـ رض ـ را به منظور جمع‌آوری اخبار و اطلاعات به منطقه مورد نظر می‌فرستاد.
ــ تلاش برای آگاهی از شمار جنگاوران جنگ بدر به منظور تهیه ساز و برگ نظامی لازم.
ــ نزدیک‌تر و همسوتر دانستن رومیان نسبت به زردشتیان، چرا که ایشان در زمره اهل کتاب قرار داشتند، از این رو برای شکست رومیان اندوهگین و بخاطر پیروزی‌شان ابراز خوشحالی می‌نمود.
ــ دستور دادن به صحابی بزرگوار ” زید بن ثابت ” ـ رض ـ برای آموزش زبان عبری و سریانی به منظور ترجمه کتابهایشان.
ــ خودداری از محاکمه و انتقام گرفتن از منافقان از بیم اینکه مبادا از سوی مخالفان خارج از شهر مدینه به کشتن یاران و پیروان متهم گردد چرا که از نظر اینان و در این گونه شرایط تفاوتی میان افراد نیست و تشخیص سره از ناسره بسیار مشکل است.
ــ استقبال و استفاده از تجارب دیگران، چنانچه در جنگ ” خندق ” از تجربه و اندوخته جنگی ” سلمان فارسی ” ـ رض ـ بهره برد.
ــ اطلاع و شناخت کافی از خلق و خوی حکومت و ملت سرزمین حبشه ( اتیوپی کنونی ) باعث شد یاران خویش را به عنوان پناهنده بدانجا بفرستد.
ــ تجویز استفاده از آواز و موسیقی در جشن و آهنگ عروسی مردمان مدینه بخاطر رعایت خواست و علایق درونی‌شان.
ــ تاسیس مجلس و پارلمانی به منظور مشورت و تبادل نظر در امور مربوط به صلح و جنگ.

در پایان این نوشتار بسیار بجا و منطقی است بپرسیم:
اگر پیامبر اسوه و الگو ـ صلوات ربی و برکاته علیه و علی آله ـ اکنون در میان ما می‌زیستند، آیا مراکز مطالعاتی زیادی به منظور شناخت حقایق و شرایط و اوضاع روزمره تاسیس نمی‌کردند؟!
آیا مجالس مشورتی زیادی منعقد نمی‌شد؟ آیا مسئولیتها بر اساس اصل ” شایسته سالاری ” تعیین و توزیع نمی‌گشت؟ و آیا استعدادهای درخشان و ویژه شناسایی و هدایت نمی‌شد؟
بدون شک پاسخ همه پرسشهای بالا مثبت بوده و مشکلات موجود در این حوزه‌ها برطرف می‌شد.
این است که خدای علیم حکیم در باره ارزش و جایگاه رسول و رسالت آسمانی می‌فرماید: ” همانا پیامبرى از خودتان به سوى شما آمده است که آنچه شما را برنجاند بر او سخت است، بر هدایت شما حریص و دلسوز، و به مؤمنان رئوف و مهربان است. ” توبه ـ ۱۲٨
و یا از زبان پیامبر خدا ابراهیم ـ صلوات الله و برکاته علیه ـ می‌فرماید: ” پروردگارا! در میان آنان پیامبرى از خودشان مبعوث کن تا آیات تو را بر آنها بخواند و آنان را کتاب و حکمت بیاموزد و (از مفاسد فکرى، اخلاقى و عملى) پاکیزه شان نماید، همانا که تو خود توانا و حکیمى. ” بقره ـ ۱۲۹
از این دو آیه می‌توان نتیجه گرفت که ایشان یکی از افراد جامعه بشری بوده و برای تامین سعادت و خوشبختیشان مبعوث و برانگیخته شده است.
جان کلام اینکه: قلب مبارک و نورانی پیامبر رحمه للعالمین تنها با آسمان و عرشیان در ارتباط نبود بلکه مدام با زمین و فرشیان نیز ارتباط تنگاتنگ داشت تا بتواند زندگی ایشان را بر اساس هدایت ربانی تنظیم و رهبری نموده و آنان را در دریای متلاطم حیات دنیوی به ساحل امن حیات طیبه قرآنی برساند.
به امید بعثت و برانگیختی مجدد حیات پیامبرانه و آرمیدن زیر سایه روح‌افزای درخت پربار مکتب آسمانی اسلام.

ترجمه و اضافات: احمد عباسی

بانه ـ ۱۱ / ۵ / ۹۷
منبع: کانال تلگرامی دکتر عاشور ابوزید

احمد عباسی

استان کردستان - بانه نویستده - مترجم - فعال دینی و اجتماعی

نوشته های مشابه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن