اندیشهزن

نحوه تعامل با زنان از جانب هر قومی معیار تمدن آن قوم بشمار می آید

بخاری و مسلم ( رحمهما الله ) حدیثی طولانی از عمر بن خطاب ( رض ) روایت کرده اند که گفته است : ما قریشیان بر زنهایمان مسلط بودیم ، اما پس از اینکه به مدینه آمدیم متوجه شدیم که زنان اهل مدینه از آزادی نسبی برخوردار بودند و داشت که کم کم همسران ما نیز از آنان متاثر می گشتند …
در یکی از روزها از همسرم خشمگین شدم ولی او این بار بر خلاف سابق جواب حرفهایم را می داد که این وضعیت برایم غریب و مایه تعجب بود وی را سرزنش کرده و گفتم : چرا با من جر و بحث می کنی ؟!
گفت : از اینکه جواب حرفهایت را می دهم در شگفتی ؟! سوگند به الله که همسران رسول اکرم ( ص ) با ایشان مخالفت نموده و گاهی اوقات یکی از آنان مدت یک روز کامل او را ترک می کند .

به راه افتادم تا اینکه نزد حفصه رفته و به وی گفتم : آیا تو هم بعضی وقتها با پیامبر ( ص ) جر و بحث می کنی ؟!
گفت : آری
گفتم : در طول روز از پیامبر ( ص ) دوری می جویی ؟
گفت : آری
گفتم : هر کدام از شما چنین برخوردی را با پیامبر ( ص ) داشته باشد خسارتمند خواهد شد ، چگونه از غضب و عذاب خدا در امان خواهید بود اگر به خاطر رنجاندن پیامبرش به خشم آید که در آن صورت هلاک می شوید ؟ دخترم ؛ هیچگاه با رسول خدا ( ص ) جر و بحث نکن و از وی چیزی نخواه و هرگاه به چیزی نیاز داشتی با من در میان بگذار …

درسهایی که از این حدیث برگرفته می شود :

۱ ــ ارتباط زن و شوهر در بین اهل قریش بر اساس مرد سالاری بوده و سخن اول و آخر را مردان می زدند ، همواره صدای آنان بلند بوده و در هر قضیه ای بدون نظر خواهی از همسرانشان برای انجام دادن و یا انجام ندادن هر کاری تنها خودشان تصمیم گیری می کردند .

۲ ــ اما در مدینه و در میان انصار رابطه زن و شوهر بر خلاف قریشیان به نحوی زن سالاری حاکم بود ، زنان آنها از شخصیت و منزلت و نفوذ ویژه ای نزد شوهران خود برخوردار بودند که عمر ( رض ) این حالت را همانطور که در روایت بخاری آمده ( ادب زنان انصار ) نام می برد .

و به خاطر چنین جایگاه ویژه ای بود که زنان انصار برای جستجو در خصوص احکام دین جدیدشان تا فراگیری آن ، حتی در مورد قضایایی که موجب شرم و حیا نیز می شوند ، نسبت به زنان دیگر از امتیاز بالایی برخوردار بودند ، بدین سبب ام المؤمنین عایشه ( رض ) گواهی داده و می گوید : برترین زنان ، زنان انصار هستند ، که هرگز حجب و حیا آنان را از پرسش در مورد احکام دینی باز نخواهد داشت .

۳ ــ زنان قریش نیز پس از هجرت به مدینه از زنان انصار متاثر گشته و در حضور شوهران خود قد علم کرده و در ابراز رای و دیدگاه مستقل خود بدانان تاسی می نمودند .

۴ ــ نحوه برخورد رسول الله ( ص ) با شیوه تعامل انصار در خانواده شباهت زیادی داشته و به تعبیری دقیقتر تربیت و طرز تفکر انصار در امور خانوادگی با آنچه پیامبر اکرم ( ص ) با خود آورده بود تا حد زیادی هماهنگی و همخوانی داشته است ، زیرا ایشان اجازه می داد که همسران وی با او در امور منزل مخالفت ورزیده و یا در مواردی با ایشان به مناقشه پرداخته و در طول روز به نشانه ابراز خشم و نارضایتی و یا به علت عدم پاسخگویی به مطالباتشان با وی قهر کرده و در این مدت از ایشان دوری گزینند …

۵ ــ همسر عمر ( رض ) از نحوه برخورد نبوی و اهل مدینه متاثر گشته و بدانان اقتدا نموده و کم کم در مقابل شوهر خود شجاعت پیدا کرده و علی رغم تند خویی و صلابت عمر ( رض ) در منزل با وی به جر و بحث پرداخته و مستند این گونه برخورد خود را نیز عملکرد دخترش حفصه در خانه پیامبر اکرم ( ص ) قرار داده است .

عموما می توان گفت : که این روش و منش رسول اکرم ( ص ) و نیز عادت اهل مدینه در خصوص احترام و خوش خلق و خویی در برخورد با زنان ، موجب دگرگونی چشمگیری در نحوه تفکر و عملکرد مردم عرب در رابطه با همسرانشان گردید ، که تا آنزمان تفکر غالب در میان آنان همان تفوق و تسلط مردان بر زنان بود .

البته این حالت بصورت عمومی در میان سایر امتها در قدیم و جدید شایع بود ، و نشان از برتری و مزیت و پیشرفت آنها هم نمی باشد ، بلکه مزیت و برتری در خلاف آن تحقق می یابد ، بدین خاطر اسلام مردم را بر آنچه که پیشرفت و ترقی آنان را محقق می ساخت تربیت نمود .

این تغییر و تحول در نحوه برخورد خانوادگی از لحاظ فردی و جمعی کار آسانی نبود ، همانطور که سنگینی آن در موضعگیری عمر ( رض ) و آنچه که از خود و قریشیان بازگو می کند کاملا مشهود می باشد ، زیرا او حتی موقعیکه از روش برخورد پیامبر ( ص ) با همسرانش اطلاع یافت و همسرش ( عاتکه ) با دلیل و برهان بر وی غالب شد ، باز چنین وضعیتی را به ویژه برای دخترش حفصه در مقابل پیامبر اکرم ( ص ) ناخوشایند و ناپذیرفتنی تلقی نموده و فورا نزد دخترش رفته و او را سفارش می کند که هرگز و در هیچ شرایطی نباید در برابر رسول الله ( ص ) جسارت به خرج دهد .

امام مالک ( رح ) در موطٲ خود روایت می کند : که عاتکه بنت زید بن عمرو بن نفیل ( همسر عمر بن خطاب رض ) طبق عادت همیشگی برای رفتن به مسجد از شوهر خود کسب اجازه می کرد و عمر هم سکوت اختیار می نمود ، پس عاتکه می گفت : سوگند به الله به مسجد می روم مگر در صورتیکه من را از رفتن بدانجا منع کنی ، عمر او را منع نمی کرد و پس به مسجد می رفت ، آری این منطق و روش برخورد جدید جایگزین تندخویی و سختگیری سابق شده بود و مردم را بر این اساس تربیت می نمود که تفوق و قیومیت مردان در خانواده بایستی بر مبنای عدالت و رفتار نیکو صورت گیرد نه قدرت و سختگیری و تند خویی .

حدیثی که ام المؤمنین عایشه ( رض ) از پیامبر اکرم ( ص ) نقل می کند نیز ریشه در این تحول و دگرگونی رفتاری دارد که رسول الله ( ص ) فرموده است : ” خیرکم خیرکم لٲهله ، و ٲنا خیرکم لٲهلی ” برترین شما کسی است که با خانواده اش رفتار نیکوتری داشته باشد ، و رفتار من با خانواده ام از همه شما نیکوتر است .

پس بر این اساس معیار برتری و مزیت هر شخصی به نحوه برخورد و تعامل آنشخص در میان خانواده خودش بستگی دارد و برترین مردمان از لحاظ دیانت و اخلاق کسانی هستند که نیکوترین رفتار را با خانواده خود دارند و همچنین بر عکس . ( بدترین مردان کسانی هستند که با خانواده خود اخلاق و رفتاری ناپسند دارند )

و نیز حدیث مذکور بر وضعیتی ناهنجار و شایع در میان جامعه حکایت دارد و آنهم اینکه : بسیاری از مردم در رابطه با رفقا و دوستان خود نهایت خوش رفتاری و نرم خویی و تسامح به خرج می دهند ولی تعامل و رفتار خانوادگیشان کاملا با آن متفاوت است ، اگر هم نگوییم که درست بر عکس آن می باشد … !

مردان زیادی هستند که همواره بر این باورند که کمال مردانگی و قوامیت آنان در این است که مستبدانه و با خشونت هر چه تمامتر آراء خود را بر همسرانشان فرض نمایند و نیز اعتقاد دارند که مراعات نمودن آراء مخالف و متفاوت همسرانشان و کوتاه آمدن از خواسته های خود به نفع آنان ، به مردانگی و شخصیت آنها لطمه وارد می کند ، پس بدین خاطر و خطاب بدانان است که رسول اکرم ( ص ) می فرماید : ” خیرکم خیرکم لٲهله و ٲنا خیرکم لٲهلی ” برترینتان کسانی هستند که با خانواده خود رفتار نیکوتری دارند و رفتار من با خانواده ام از همه شما نیکوتر می باشد .

البته با وجود این ، یکی از عادات قشنگی که در میان ما مسلمانان رایج می باشد و تاکنون هم بدان عمل می شود اینست که : در مواقع زیادی مردان به یاری خانمها شتافته و آنها را بر خود مقدم می دارند ، برای مثال : در اماکن پر ازدحام و در صفهای انتظار و نیز بهنگام نیاز به صندلی برای نشستن در وسایل نقلیه عمومی و یا کمی استراحت و رفع خستگی در مغازه ها ، خانمها را بر خود ترجیح می دهند ، که چنین رفتاری یکی از عادات و سنتهای پیامبران خداست ( ع ) همانطور که قرآن کریم آنرا در داستان موسی ( ع ) برای ما نقل میکند :

” و لما ورد ماء مدین وجد علیه ٲمه من الناس یسقون و وجد من دونهم امرٲتین تذودان قال ما خطبکما قالتا لا نسقی حتی یصدر الرعاء و ٲبونا شیخ کبیر فسقی لهما ثم تولی الی الظل فقال ربی ٳنی لما ٲنزلت الیّ من خیر فقیر ” ( قصص آیه ۲۳ و ۲۴ )
و هنگامیکه به چاه آب مدین رسید ، مردمان زیادی را دید که بر آن گرد آمده اند و چهار پایان خود را سیراب می کنند ، و آن طرف تر دو زنی را دید که گوسفندان خویش را می پایند و نمی گذارند به چاه نزدیک شوند و با دیگر گوسفندان بیامیزند ، گفت : شما دو نفر چکار می کنید ؟ گفتند : پدر ما پیر مرد کهنسالی است و ما گوسفندانمان را آب نمی دهیم تا چوپانان همگی ، گوسفندان خود را بر می گردانند و چاه آب خلوت می شود ، موسی گوسفندان ایشان را سیراب کرد سپس به زیر سایه درختی رفت و عرضه داشت : پروردگارا ؛ من نیازمند هر آن چیزی هستم که برایم حواله و روانه فرمایی .

نویسنده : دکتر احمد ریسونی
مترجم : امید سلیمانی ـــ بانه

از طريق
امید سلیمانی
منبع
sozimihrab
برچسب ها

امید سلیمانی

# استان کردستان- بانه @@ فعال دینی و اجتماعی @@ نویسنده و مترجم

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

لطفا نظرات خود را با حروف کوردی یا فارسی تایپ کنید
نظرات حاوی مطلب توهین آمیز یا بی احترامی به اشخاص ، عقاید دیگران، و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی شود
نظرات پس از تائید منتشر می شود
بستن